NGÀY ĐOẢN GIÓ
Viết thế đã thành một truyện ngắn hoàn chỉnh chưa nhỉ? Chắc không được. Tự dưng viết ra như buồn tay thì viết chơi sao thành truyện ngắn. Báo chí chẳng phỏng vấn các nhà văn, họ trả lời viết được một truyện ngắn nhọc nhằn lắm. Nhưng sao mình lại viết được câu chuyện như thế nhỉ? Đúng là trải qua một đêm chuột ám khiến trí óc lùng bùng, nghĩ toàn những chuyện không đâu. Đâu đâu cũng thấy hình bóng chuột. Cứ như giời xui. Nào là không gian ba chiều xuất hiện. Nào là viết như thôi miên. Buổi đại hội ấy diễn biến trình tự thế nào? Chịu. Ông không thể chắp mối được các tình tiết lại với nhau.
Nắng tãi ánh che mờ cầu cảng. Con tầu ba vạn tấn cong mình như con cá phơi khô dưới nắng nóng. Mặt boong bốc hơi nhiệt ngùn ngụt. Sắt thép như bị chảy nhũn. Đứng nép tận sâu trong hành lang ca bin tầu nắng không đuổi tới nơi. Nhưng có một miếng nắng đã kịp luồn vào đáy mắt, lấp lóa trong đó đe doạ. Nắng không vào sâu được thì nó dùng thủ đoạn ném cái nóng như nồi hơi phả ra vào đầu người ta. Nóng ung ung.
Lá cờ sau lái bay lật phật đấy nhưng có thấy tí gió nào thổi tới boong đâu. Gió cũng bị nắng làm cho hụt hơi, có lẽ chỉ thổi được từ ngoài sông vào tới be tầu là đứt.
Bộ đàm VHF liên tục phát ra âm thanh lọt cọt, lẹt kẹt. Ai đó đang bị nắng nóng gây hấn không chịu được, bức bối quá nên tay liên tục bấm vào phím phát của VHF để giải toả tâm trạng. Người điềm tĩnh như ông cũng rất dễ nổi cáu với tình trạng thời tiết này. Để chiếc bộ đàm đen như cục nhựa đường ra xa cho bàn tay được thảnh thơi. Mồ hôi đọng thành giọt trên các đầu ngón tay.
- Đã nóng thì chớ, cứ lắm mồm, quẳng bố mày xuống sông cho tịt họng!
Quynh nhìn vào chiếc bộ đàm VHF nói đổng. Hàm ý của nó muốn gây hấn với ông? Từ ngày nó được bầu vào ban chấp hành đoàn thanh niên xí nghiệp rồi thay Sinh làm bí thư chi đoàn đội ba, ông luôn để mắt tới nó. Không thiện cảm, cả về hình thể, cả tính cách và thái độ làm việc của nó. Sao mình lại có ý nghĩ chấp nhặt nhỏ nhen như vậy? Chẳng lẽ là do cách hành xử của mẹ nó hay tại cái ngày chúng nó nói chuyện về chuột khiến ông ám ảnh nên mặc cảm với nó? Mỗi lần Quynh có thái độ không đúng mực với ông thì câu hỏi này lại xuất hiện. Ông cố tìm câu trả lời. Tại sao nó hay có câu nói đổng với ông? Thẳng thắn hơn, có lần nó phê phán ông trong cuộc họp đội, rằng ông là chủ tịch công đoàn ba phải, lời nhận xét tại đại hội đoàn là thái độ trốn tránh trách nhiệm.
Liệu ông đã làm gì không đúng trong công việc hay trong quan hệ thường ngày có biểu hiện không thân thiện với nó?
Ông không quan tâm tới hậu quả của những lời phê phán của nó sẽ dẫn ông tới đâu. Chỉ còn ba năm nữa về hưu, chuyện cất nhắc lên vị trí cao hơn không phải đến bây giờ ông mới biết là sẽ không bao giờ có cơ hội. Trường hợp xấu nhất, sẽ không giữ được vị trí hiện nay. Nhưng chắc chẳng đến mức bị “đày” xuống tổ bốc xếp. Lãnh đạo không nỡ lòng nào. Sẽ khép ông vào tội gì?
Nhưng, tại sao câu hỏi này lại xuất hiện trong ý nghĩ?
Nhưng, hơn ba mươi năm cuộc đời gắn bó với xí nghiệp đủ để ông biết, gán tội cho cấp dưới dễ lắm. Ông sợ có cuộc trả thù. Đã bao giờ ông phải co mình trong thế thủ thế này? Linh cảm bất ổn về điều gì đó khiến câu hỏi rồi lại câu hỏi luôn bất ngờ xuất hiện trong tâm trí ông. Ở tuổi này chẳng lẽ vẫn bị mắc bệnh tự kỷ.
Nó đã hiểu gì về ông mà sao cố ý gây hằn. Do đâu?
Ông không dám đối diện với Thắm. Sau buổi đại hội ấy, mỗi lần bước chân tới xí nghiệp ông sợ sẽ phải đối diện với cô ấy. Là do Thắm? Nếu Thắm có trực tiếp gặp ông thì lời đánh giá và nhận xét về thằng Quynh sẽ thế nào? Ông sẵn sàng nói theo sự sắp đặt mà không phải lăn tăn về tính trung thực? Liệu Quynh có cư xử với ông như bây giờ? Công việc và nếp sống hàng ngày, mấy chục năm nay ông cố sắp đặt sao cho tránh gặp những điều phiền phức có thể xảy ra, để cuộc sống được trôi trong phẳng lặng, yên bình. Vậy mà, một câu nhận xét chung chung đã đảo lộn tất cả. Ông đắn đo từng bước chân trên cầu cảng. Mọi người đã nghĩ khác về ông? Phải thận trọng. Sẽ có ai đó rình rập từng cử chỉ của mình. Ông linh cảm về điều này. Cũng như linh cảm có người đứng sau xem ông định viết ra điều trăn trở trong lòng chứ không phải là chuột. Đêm hôm đó nhất định không phải chuột.
Ông như người cùng quẫn, luôn tự đặt câu hỏi cho mình.
Liệu hôm nay mình đã làm hết chức trách của một cán bộ điều hành trong ca sản xuất? Phân công công việc cho từng tổ thế đã hợp lý, đã công bằng? Năng suất toàn đội hôm nay có ảnh hưởng gì tới tiến độ chung của xí nghiệp? Và điều ông thật thận trọng, đó là lời ăn tiếng nói. Đêm ấy, ông vô tình cầm sổ ra hiện trường đã bị những lời hằn học, mỉa mai xói vào. Đến ngày hôm nay, chỉ một câu không đúng mực, một cử chỉ nóng nảy ông sẽ bị quy kết vào tội sống thiếu văn hoá, không hoà đồng với quần chúng. Chỉ một mệnh lệnh sản xuất thiếu quyết đoán hoặc không dứt khoát ông sẽ bị đánh giá thiếu năng lực lãnh đạo. Ma chay hiếu hỉ mình có để sót đám nào không nhỉ? Nếu quên sẽ thành trọng tội. Việc ấy là việc chính và hầu như là duy nhất của cán bộ công đoàn cấp đội sản xuất hiện nay.
Trách nhiệm phải làm tròn. Tròn tới mức không để lại một tì vết nào. Nhưng thế nào là tròn? Lấy tiêu chuẩn định lượng nào để đo.
Bộ đàm phát tiếng nói. Ông vội vơ lại, đưa lên tai lắng nghe.
“Trung tâm gọi đội ba! Trung tâm gọi đội ba!”
- Đội ba nghe!
“Sao chưa cho công nhân làm?”
Tiếng bộ đàm rít xoe xoé như tiếng cưa máy. Ông buông thõng tay, cố nén tiếng thở dài. Nó, vừa nhận quyết định trưởng ca điều hành sản xuất tròn hai tư tiếng. Vậy mà nó gào lên với ông mệnh lệnh ấy. Nó, thằng Sơn “mít”, hai sáu tuổi, bằng tuổi thằng Năng con lớn của ông. Hai đứa vào xí nghiệp cùng một ngày. Nó, công nhân bốc xếp đội hai, cùng tổ với con ông, cùng vừa học xong khoá tại chức kinh tế biển. Nhưng nó, con cháu ai, kinh nghiệm điều hành ca sản xuất cả xí nghiệp lớn thế này đến đâu, sao lên chức nhanh thế? Bẩy năm cuộc đời công nhân bốc xếp của nó chắc không ít ca gặp thời tiết nắng nóng như hôm nay. Và nó luôn là người trốn việc đi tìm bóng mát lâu nhất.
Một giờ trưa. Quá giờ làm một tiếng. Nhưng mặt trời vẫn xoe tròn bóng nắng. Nắng nóng thách thức, ai bước ra khỏi bóng râm sẽ vắt cơ thể người đó không còn giọt mồ hôi.
“Trung tâm gọi đội ba! Trung tâm gọi đội ba!”
- Đội ba nghe!
“Đội ba định chống lệnh sản xuất đấy à! Tầu có giờ chạy, ca này phải xong!”
Giờ sao đây? Giục công nhân ra làm? Chắc chắn mọi người sẽ “chống lệnh sản xuất”. Lý lẽ, nếu thấy điều kiện làm việc không đảm bảo về sức khoẻ, người lao động có quyền từ chối. Đó là quy định an toàn lao động. Còn mệnh lệnh từ cấp trên dội xuống, ông dùng quy định này biện minh ư?
(Anh lấy quy chuẩn nào để cho rằng điều kiện này làm việc không đảm bảo cho sức khoẻ. Quy chuẩn của anh là quy chuẩn cảm tính, là năng lực kém, không chỉ đạo được công nhân. Anh nhìn lên tầu trên xem, các đội khác đang làm được tại sao đội anh không làm được.)
Ông đi ra ngoài nắng, ngửa mặt nhìn giời. Đắn đo.
(Nhưng đội kia làm hàng thiết bị, người mắc cáp xong có thể vào tránh nắng một lúc. Còn đội ba, xi măng nóng rộp tay, phải liên tục phơi lưng dưới nắng.)
Ông tự phân trần.
(Vậy đội ba ở nhà nghỉ đến khi nào hết nắng hãy đi làm.)
Không lương. Đói. Kêu ai? Thắc mắc với ai? Ông là chủ tịch công đoàn, câu hỏi đúng chức năng đấy, trả lời đi!
“Trung tâm gọi đội ba! Trung tâm gọi đội ba!”
Ông xuống sà lan. Tụt giầy. Dẫm chân trần xuống đống hàng. Vẫn biết là nóng, nhưng làm thế cho lòng đỡ áy náy. Xi măng nóng như vừa trong lò nung ra. Xuống làm lúc này con người khác nào cá nằm trên vỉ nướng.
“Trung tâm gọi đội ba! Trung tâm gọi đội ba!”
- Đội ba nghe rõ! Trời nắng quá... Tôi sẽ cho anh em ra làm.
Ông bám thang dây leo lên tầu. Người ông chung chiêng. Bàn tay cứa vào dây thang rát bỏng. Những giọt mồ hôi nhanh chóng mọc lên, to dần trên mặt, lăn xuống hốc mắt cay xè. Quầng trắng mặt trời xoay đảo.
Ông rụt rè giục công nhân:
- Hơn một giờ rồi, ra làm thôi anh em!
Mệnh lệnh của ông bị nắng nóng làm tan chảy ngay ngoài boong, không chuyển tới được đám bạc ngồi sâu bên trong hành lang ca bin tầu. Không một mái đầu nào quay nhìn lại, thể hiện có phản ứng với mệnh lệnh của ông. Từng nhóm công nhân mải chụm đầu vào bộ “bát đĩa” bằng vỏ hộp thuốc lá, quân bài bên trong là bốn mảnh vỏ hạt dưa. Mồ hôi thằng đứng nhỏ xuống đầu thằng nhấp nhổm. Mồ hôi thằng nhấp nhổm nhỏ xuống đầu thằng ngồi. Mồ hôi thằng ngồi nhỏ xuống những tờ giấy bạc nhàu bẩn. Những giọt mồ hôi chậm rãi lăn trên những tấm lưng trần đen bẩn như những con sên bò tấm gỗ mục. Say bài bạc quên nóng.
- Cái cân! Lẻ xuống thêm một trăm nữa nhà cái mở.
- Tám cái chẵn liền. Tiếng này phải nhẩy cầu. Nhà cái có nhận hai trăm?
- Xuống lẻ bao nhiêu nhà cái cân hết! Sạch bán chẵn! Có nhà nào mua không? Không thì về!
Quynh nhúm đít “bát” xoay một vòng, hô:
- Nhà cái cân! Mua bán ngoài!
- Mở!
Quynh lật ngửa chiếc “bát”. Chiếc “bát” bị hất ngửa quay như chong chóng.
- Sấp tư!
- Chín cái chẵn!
- Cờ bạc như bịp!
Quynh vơ tiền dưới “chiếu” nhét vào ống quần vắn lại.
Ông lại giục, giọng cương quyết hơn:
- Không chơi nữa, ra làm!
Đã có vài đứa đứng dậy. Chúng nhìn vẻ mặt ông thăm dò, nhìn ra trời nắng ái ngại. Mặt lơ ngơ. Mắt ngơ ngáo. Chúng nhìn nhau tiếc nuối canh bạc dở chừng.
- Quynh! Là bí thư chi đoàn phải gương mẫu cho thanh niên. - Ông sẵng giọng.
Chết thật! Sao mình lại buột miệng nói ra câu chỉ dụ khuôn sáo ấy. Sau câu nói, ông nhìn Quynh thấy chờn chợn về thái độ của nó.
Nó khuỳnh khoàng, chậm rãi đứng dậy như tìm một thế tấn thích hợp để trả đòn. Ánh mắt nó nhìn xói vào ông không chớp. Những tia mắt long lên vẻ man dại, độc địa. Chẳng lẽ nó lại thù hằn ông đến vậy.
Quynh uể oải vặn người, buông một câu gọn lỏn:
- Xuống làm!
Một mệnh lệnh buông lửng, hờ hững ấy vậy mà đám thanh niên khoác áo bảo hộ lên người, lặng lẽ xuống sà lan làm hàng. Mệnh lệnh của nó được thanh niên trong tổ nghe theo, có uy tín hơn ông đấy chứ. Là từ ngày làm bí thư chi đoàn hay trước đó mọi người đã nghe theo Quynh? Chẳng lẽ chính mình là người có tâm địa nhỏ nhen, đã nghĩ không tốt về nó. Lời góp ý thẳng thắn của nó trong cuộc họp ông lại cho rằng đó là thù hằn. Ông là người có lỗi cho nên công nhân không phục. Công nhân trong đội mình thế nào không biết hết thì sao hiểu được con người để điều hành công việc cho hợp lý. Nếu ông có lời nhắc nhở Quynh trước thì có lẽ không bị điều hành trung tâm thúc giục đến mức vậy. Còn chuyện cờ bạc, bến cảng cũng giống như bến tầu, bến xe tránh sao được. Cờ bạc như là động thái gắn kết các con người với nhau trong một không gian hỗn tạp.
Đội sản xuất số ba này có một trăm hai mươi người thì số người chưa tham gia cờ bạc dưới bất kỳ một hình thức nào có lẽ chỉ mình ông. Chẳng lẽ hơn trăm con người ấy xấu cả. Không thể đánh giá con người qua hành vi bên ngoài. Ông nghĩ, hay mình đã tự đứng tách ra một hàng riêng nên không ít người đã không nghe theo sự điều động trong công việc của ông.
Xếp chưa xong một mã hàng áo ai cũng sũng nước. Áo bảo hộ từ màu da cam đã chuyển sang đỏ tía. Bụi xi măng kết đông, đen thẫm khẩu trang. Cuộc đời anh bốc xếp tránh được nặng nhọc, vất vả ca nào sướng ca ấy, chẳng ai tị, cho nên có người trốn việc cũng đúng thôi. Đừng khép họ vào tội lười lao động. Ông thoả hiệp với mình.
Mình không có được ánh mắt man dại, độc địa như của thằng Quynh khi nãy nên không sai bảo được mọi người chăng. Khuôn mặt nó nhọn hình tam giác ngược với đỉnh là cằm. Đôi môi mỏng chỉ thấy hai vệt đỏ lúc nào cũng mím chặt. Đôi mắt có lẽ bị hai gò má nhô cao đẩy lên khiến nó dài và nhỏ. Bộ mặt ấy giống ai? Không phải của Thắm mà cũng không phải của bố nó. Ông không thiện cảm. Cho nên từ sau đại hội đoàn ông luôn ác cảm với nó. Có lẽ sau sự việc vừa rồi ông phải nhìn nhận lại cách đánh giá của mình. Nó được việc đấy chứ.
*
* *
“Quynh!”
Tên Quynh lại được viết ra trên dòng đầu tiên của trang sổ.
“Tốt?”
Ông bấm bút bi, cất vào túi áo.
Nhưng rồi lại rút bút ra. Bấm. Tiếng tách ròn, nẩy.
“Xấu?”
Viết tiếp? Nhưng viết cái gì?
Không viết nữa. Ca sau sắp đến. Ông tựa lưng vào ghế, hít sâu, thở dài, cố đẩy cái mệt nhọc đầy ứ trong người ra ngoài cho nhẹ. Khớp cổ chân nhôi nhối nhức. Đầu ong ong, do hơi nóng bên trong chưa được hạ nhiệt. Ông đứng dưới nắng từ lúc một giờ, đến bây giờ là gần sáu giờ. Có đứa nói, ông bắt chước tướng tiên phong trong phim dã sử Tầu. Nó nói đúng. Liệu vừa rồi, ông đứng trong bóng râm thúc giục, công nhân có căng sức ra làm để giải phóng tầu.
Nếu thằng Quynh không làm nhà cái thì có sai bảo được những đứa đam mê cờ bạc?
“Quynh!”
Lại viết ra tên nó. Lại một lần nữa mắc nợ với nó. Không viết nữa!
Ông nhìn những con chữ mình vừa viết ra. Nét chữ thô, gẫy khúc. Không phải vì bực tức, mệt mỏi mà chữ ông như thế. Các con chữ nhọn hoắt, nét díu vào nhau, khoảng cách không đều. Vợ ông bảo nét chữ nết người. Chữ này là của người sống khô khan, trong tâm hay bất an. Ông không công nhận điều đó làm đúng. Do công việc nặng nhọc nên chữ chỉ được như thế? Không phải. Ngay ở đội này, có những người tính tình cục cằn, công việc còn vất vả hơn ông, một ca làm phải ra quán mấy lần đổ chén rượu vào họng thay nước, ấy vậy mà chữ tròn trĩnh, bay bướm như chữ con gái. Ông tập mãi, cố nắn nót mà chữ cứ như bàn chông.
Mải tự luận về nét chữ của mình thế là quên được chuyện thằng Quynh. Nhẹ cả người. Ca sau đến rồi.
Chiều xuống vàng mặt sông.
Không thể bỏ qua được, ông đi ra đứng sát mép cầu cảng ngắm phút giây kỳ vĩ của chiều tàn trên mặt sông.
Như có vầng mặt trời dưới lòng sông thổi bùng lên trần gian ánh vàng rực rỡ. Nền trời được nâng cao thêm, khoáng đạt, lộng lẫy như một sân khấu hoành tráng. Gió nằm bơi ngửa, chậm rãi trên mặt sóng lăn tăn, lấp lánh như vẩy bạc. Gió từ mặt sóng thổi vuột lên cơ thể ông, mát rượi.
- Bác chưa về ạ!
Tiếng chào cất lên ngay cạnh ông. Nó đây, nguyên nhân dẫn đến mối bực tức chiều nay khiến ông phải viết tên thằng Quynh vào sổ khi về đến văn phòng.
- Mệt không? - Ông hỏi.
- Mệt đứt hơi. Khổ lây cho bác An. Những lúc các ngón tay cháu buốt rụng rời ra là những lúc bác ấy mất đã ngã lao vào cháu.
Nó mệt thật. Đến giờ nói còn hụt hơi. Mặt đỏ bợt màu ghẹ luộc.
- Vào làm được bao lâu rồi?
- Cháu làm được một tháng.
- Sao không cố học lấy cái nghề, người bé tong teo làm bốc vác vất vả lắm, liệu có theo được không.
- Nhà cháu không có điều kiện, kiếm được việc làm thế này là tốt rồi, ổn định cuộc sống đã rồi phấn đấu sau.
- Tên gì?
- Cháu tên Đen.
Ông ngồi xuống mặt bích trên cầu cảng, nhìn hút về vầng mặt trời tròn vạnh, đỏ tía buông lửng trên ống khói nhà máy xi măng. Đen, cái tên nghe vất vả nhưng nhìn nó làm việc thấy có nghị lực, có hoài bão giống ông ngày mới vào xí nghiệp. Nét đồng cảm này có từ lúc những mã hàng đầu tiên của ca chiều nay bắt đầu được cẩu lên.
Sao đang nhấc đều đều, cần trục lại dừng lâu thế? Ông ngó xuống sà lan. Đến lượt “kéng” của ông An với công nhân mới. Cơm lần cháo lượt, chờ đến khi xong lượt “kéng” ấy vòng quay mới được tiếp tục. Ông biết luật ấy, đành lặng im. Lạ. Đãi nhau cả tháng lương vô tư nhưng làm hơn một bao hàng là không xong. Giúp nhau chỉ mấy bao hàng năng suất của tổ sẽ cao hơn, lương sẽ nhiều hơn, sẽ có điều kiện hơn nữa để tụ vạ, để đãi đằng nhau thể hiện tình nghĩa. Mã hàng xếp cao ngang vai, cánh tay quá khẳng khiu, kinh nghiệm và độ bền của sức lực lại kém nên mỗi lần bao hàng được tung lên là cả cơ thể Đen nhao theo vào đỡ không để bị tụt xuống. Nó muốn dùng toàn thân đẩy bao hàng. Nhẫn nại. Nhưng qua cách làm ấy chứng tỏ từ bé đến giờ nó chưa phải làm công việc nào nặng nhọc thế này. Làm thế mất sức, chỉ vài mã là quỵ. Cả người nó xi măng trạt đen kịt.
Ấy vậy mà thằng Quynh chưa nhỏ một giọt mồ hôi nào, quần áo chưa vương một vết bụi, ung dung ngồi cuối sà lan vừa uống bia mua của thuyền mủng bán dạo trên sông vừa lơ đãng nhìn ngắm dòng nước. Không thể như thế, nó đã là gì mà tự cho mình quyền được ngồi mát còn người khác thì cực nhọc. Ông bực dọc quát:
- Này Quynh, anh em đang làm thế kia mà mày ngồi hóng mát!
Quynh không thay đổi tư thế nhìn, khinh khỉnh đáp:
- Lẻ “kéng”.
- Lẻ thì mày cũng phải hỗ trợ cho thằng mới, để nó làm thế kia thì đến bao giờ mới xong mã hàng.
- Cả tổ có ai kêu ca gì đâu.
Nó nói thế ông chịu thua. Ông chỉ chịu trách nhiệm đôn đốc, sắp xếp công việc cho các tổ trong đội, còn phân công vị trí của từng người thì đó là việc của tổ trưởng. Ông muốn nhắc tổ trưởng bố trí nhân lực sao cho hợp lý nhưng biết sẽ không xong, đành tảng lờ quay đi. Chắc chắn sẽ gặp sự phản kháng của Quynh. Mặt nó đỏ do men bia hay muốn gây hấn với ông. Ông thấy mình khác lạ, trở nên dễ thoả hiệp để tránh mọi phiền phức với Quynh.
“Thằng Quynh là con người thế nào?” Ông muốn viết ngay câu hỏi này vào sổ rồi sẽ suy ngẫm để tìm ra câu trả lời. Vậy mà đến lúc mở sổ ra, chiếc bút cứ muốn chuội ra khỏi ngón tay, cố lắm chỉ viết được mấy câu ngắn ngủn như muốn buông xuôi. Ông biết, tại trong suy nghĩ của mình đang còn trúc trắc với Quynh. Mọi lần gặp tình cảnh tương tự thế ông có phản ứng gì đâu. Chuyện đó chẳng có gì lạ với công việc nặng nhọc này, khôn ăn người dại người ăn, lừa nhau từng thao tác làm hàng để được rảnh rang đôi chút. Tại ông có ác cảm gì với nó?
Đen ngập ngừng nói như người có lỗi:
- Bác à, cháu ... làm yếu thế có ảnh hưởng gì không?
- Chưa làm việc nặng bao giờ? Ngày xưa bác Giá đội trưởng còn nhỏ con hơn cháu, thế mà bây giờ được gọi là Giá “trâu”, làm khoẻ như trâu ấy mà. Dăm bữa nửa tháng nữa sẽ quen. Về đi, nghỉ ngơi cho lại sức.
Bóng tối rình rập sẵn trong các bụi lậu bên kia sông, tấp tểnh từng vệt tràn ra chiếm lĩnh mặt sông.
Người ta sợ bóng tối gặm nhấm mất trần gian hay sao mà phố xá đã vội vã lên đèn. Tranh tối tranh sáng, ánh đèn bợt bạt. Con người và xe cộ bị dòng thời gian trôi đi cuồn cuộn, hoảng loạn. Ngày xưa, ông cũng vội về như chạy trốn bóng tối tràn xuống khi hết ca làm. Nhưng là trốn vào tổ ấm của gia đình, mau chóng được nạp thêm năng lượng để rồi nằm duỗi dài xuống nền nhà xả cho cạn mệt nhọc. Bây giờ đủng đỉnh hơn, cuối ca ông muốn nhìn hút theo chiều dài cầu cảng trống vắng, lặng lẽ chờ đợi trong lúc giao ca, muốn xải tầm mắt trên mặt sông Cấm dập dềnh con nước lên xuống. Sở thích vậy nên ông không bị hoảng loạn, giống như mọi người bây giờ ra khỏi cổng xí nghiệp là bị vấp ngã vào các vại bia. Những cánh tay chấp chới vẫy gọi nhau, mau lên đừng để sóng phố cuốn qua quán quen, đừng để lạc bạn bia kẻo mà về nhà thấy mình cô đơn.
Về thôi. Ông giục Đen. Nhưng có lẽ nó chần chừ chưa muốn về. Sắc vàng của chiều sắp tàn rồi, ánh mắt nó nuối tiếc nhìn về cuối trời. Ra khỏi cổng xí nghiệp mà nó còn ngoái lại, cố vớt được chút gì sót lại của buổi hoàng hôn kỳ vĩ. Nếu ông không giục chắc nó không về. Về đi. Có thú vui gì lúc này cũng phải gác lại, còn phải nghĩ bổn phận mình với gia đình. Không biết nó có suy nghĩ như thế.
Vừa rẽ qua ngã tư, ông nghe thấy tiếng gọi tên mình. Người ngồi chật vỉa hè, biết ai gọi, mà có đúng là gọi mình không, thiên hạ thiếu gì tên Diễn. Ông tính đi tiếp thì Quynh từ trong quán chạy ra kéo xe ông lại:
- Vào uống với đồng nghiệp cốc bia đã, bố là người trốn việc giỏi nhất xí nghiệp đấy nhá.
Thằng này láo quá, mày mà dám nói với tao câu ấy. Ông muốn kéo ga cho xe vọt đi. Nhưng dù nó không giữ ông cũng không thể đi được vì mấy tốp người dừng xe gọi nhau vào quán đứng chặn trước ông.
Quynh buông tay khỏi xe, nói vẻ thách thức:
- Bố không muốn vào thì thôi, anh Sơn sai con ra mời chứ con làm sao đủ tầm mời bố.
Nếu thế thì phải vào. Không vào, không những mất tình mất nghĩa mà còn nhiều hệ luỵ nữa trong công việc. Ông giục Đen về trước.
Bữa này Sơn “mít” khao, mừng quả lên chức. Ông tới nữa là đủ tất cả các cán bộ đầu mối của ca sản xuất hôm nay. Không biết mối quan hệ với Sơn “mít” thế nào, Quynh cũng có mặt.
Ông Giá “trâu” kéo ông ngồi xuống cạnh. Chưa kịp uống hớp bia, ông Giá đã ghé sát tai ông thì thào:
- Mừng nó bao nhiêu? Ông cứ chi đi, trừ vào quỹ đội. Hai anh em mình ba trăm. Thế được chưa?
Không biết nét mặt ông đã biểu hiện trạng thái thế nào khiến ông Giá phải bấu vào tay ông, hốt hoảng hỏi:
- Ông có sao không?
- Choáng, ông ạ!
- Ông đã uống tí nào đâu. Có phải giống hôm đại hội đoàn không?
- Ừ, cứ như bị ma làm.
- Ông Hồng cũng nói ông bị thế. Sắp cái lễ mời thầy về giải. Ông là người không tín chuyện này. Có thật đấy. Vợ tôi năm ngoái cũng bị như ông, thầy cúng mấy lần khỏi hẳn. Thầy ấy cao tay lắm. Ông có làm tôi mời giúp.
Ông uống liền một hơi dài vơi hơn nửa cốc bia. Lạnh tê họng. Cứng hàm. Khí ga của bia như chiếc máy bơm tăng áp, đẩy các mạch máu phồng căng, nóng rực. Ông tự động viên mình, cố lên, đừng tỏ thái độ căng thẳng mà không toại bữa tiệc vui của nhau. Nó là hàng con cháu mà không có lời mời cho tử tế. Ông không tự ái cách ứng xử này của nó. Ông biết, nếu ông không về qua đây thì chắc thằng Sơn cũng chẳng mời. Vị trí của ông trong xí nghiệp đã là gì khiến nó phải làm thân. Từ một công nhân bốc xếp, Sơn “mít” lên thẳng trưởng ca điều độ, không phải bước lần lượt qua các công việc điều hành sản xuất, thấp nhất cũng phải là tổ trưởng sản xuất rồi đến đội phó như ông để có được kinh nghiệm. Trưởng ca điều độ là thay mặt giám đốc điều hành một ca sản xuất hàng trăm người cùng với số lượng lớn máy móc, trang thiết bị kỹ thuật hiện đại. Ông cũng đủ kiến thức về lẽ sống ở đời nên không choáng vì việc đó. Ông choáng bởi cuối đời bỗng dưng ông Giá đẩy ông vào tình thế của kẻ bưng bê cấp trên. Chắc ông Giá cũng vì lí do nào đấy phải tham gia cuộc vui này. Ngày thường ông ấy đâu có nét mặt ỉu xịu, đầu phải gằm xuống để giấu ánh mắt bất lực như thế.
Quynh đến kéo ghế ngồi chen giữa hai ông. Nó dúi cốc bia dở vào tay ông, cốc khác vào tay ông Giá, rồi thoải mái như người bằng vai phải lứa chạm cạch cốc của nó vào cốc của từng ông. Lưỡi nó đã cứng vì lạnh, giọng ngay đơ:
- Mời hai bố! Hai bố tuỳ sức, con trăm phần trăm. Mừng xếp mới! Dô!
Ông Giá nhấp môi. Ông không uống, đặt cốc xuống bàn.
- Uống đi bố! Chẳng mấy khi được tiếp bố. Bia xịn Hà Nội đấy, chứ không phải bia “đường tầu” đâu. Vào mấy quán kia là bọn không biết gì, bia lấy ở mấy lò nấu chui ngõ đường tầu đấy, con phát hiện ra ngay. Bố uống có thấy bia ngon không, hết rồi mà bọt vẫn bám đầy thành cốc.
- Cứng họng. - Ông nói chua chát vì bữa bia này.
Nó kéo vai hai ông chụm sát vào đầu nó, thì thào:
- Hai bố uống vô tư đi, phong bì con lo tất.
- Vớ vẩn! Tao không có thì thôi chứ không thèm nhờ đến mày!
Thực sự ông nổi nóng, muốn đứng ngay dậy, tung hê cả cái quán này vào mặt nó. Nhưng Sơn “mít” đã đi đến buộc ông phải hạ nhiệt.
- Hai bác đội ba, trăm phần trăm với em cốc này. - Sơn quay sang Quynh chỉ tay ra lệnh: - Thằng Quynh, rót!
Đất đang sụt dưới chân, trời đang sập xuống đầu. Ông thoát đi đâu! Mới hôm qua thằng Sơn “mít” này còn gọi hai ông là chú. Nghe nói, tuổi bố nó còn ít hơn tuổi ông. Vậy mà hôm nay lên được chức cao hơn có nghĩa là danh xưng của hai ông phải hạ thấp xuống. Nhưng ông vốn là người đã biết lẽ sống là thế, đành thế. Thôi thì đất cứ sụt, trời cứ sập, toàn thế gian này chịu cả chứ chả cứ mình ông.
- Chủ quán! Bia cạn, mồi hết, quán không còn gì nữa à!
Quynh cao giọng gọi quán, như mình đang giữ vai trò chủ xị bữa này.
- Xin mời các bác trăm phần trăm vòng này rồi em xin thưa chuyện. - Sơn “mít” ngửa cổ dốc cạn cốc bia rồi úp ngược xuống bàn: - Trăm phần trăm rồi nhá. Bia chưa cạn, mồi chưa hết, người chưa say, nhưng em xin có lời thế này. Trước hết, sự hiện diện đầy đủ của các bác trong cuộc vui này đã chứng minh một điều rằng, sự đoàn kết của cả tập thể ca điều hành sản xuất này rất cao. Tuy ít tuổi nhất nhưng lại là người lãnh đạo cao nhất, được vinh dự này em thật sự biết ơn. Sau nữa, con người không phải sinh ra đã là thiên tài, phải cầm tay chỉ việc dần dần mới vỡ vạc ra nhiều điều, mới thành nhân. Em cũng vậy, buổi đầu bỡ ngỡ, chắc chắn có sai sót, không gì hơn là được các bác có kinh nghiệm như bác Giá, bác Diễn và các bác đây chỉ bảo điều hay lẽ phải cho em học tập.
Thiên tài! Thiên tài! Ông muốn đứng dậy hô vang câu ấy. Thằng Sơn “mít” thiên tài! Hơn ba mươi năm làm ở xí nghiệp này thấy có nó là người đầu tiên đi thẳng từ công nhân bốc xếp lên tới trưởng ca điều hành sản xuất. Ông hơn nó hơn ba mươi tuổi nhưng những vốn từ cho công thức một bài nói ông không bằng nó. Mười năm làm chủ tịch công đoàn, một cán bộ phong trào có bề dày nhưng có được bài nói suôn sẻ như nó ông thua.
Bài “diễn văn” của Sơn “mít” chưa hết. Một cốc bia dốc cạn khác được đặt xuống bàn, trước mặt ông.
- Kinh nghiệm sản xuất còn yếu, kinh nghiệm cuộc đời còn thiếu, nhưng dựa vào kiến thức mấy năm đại học vừa kinh qua, kiến thức về quản lý kinh tế, kiến thức về quản lý hành chính, rồi kiến thức nhận biết cuộc sống thông qua bộ môn triết học còn chưa bị thời gian rửa trôi, em đã đề đạt và được ban giám đốc chấp thuận. Các bác kinh nghiệm lâu năm có thấy, điều động nhân lực trong ca sản xuất là một công việc cực kỳ khó khăn. Công nhân mình ngang bướng lắm, bốc vác mà, cuộc đời người ta bị công việc đè nặng rồi, thúc đi được cũng ì ạch lắm.
Ông chảy nước mắt. Nhưng không phải ông khóc. Nước trong mắt cứ đùn ra, ầng ậng. Ông nhếch mép cười. Ông Giá ghé sát tai ông hỏi:
- Dạo này ông làm sao. Ông Hồng nói hôm nay tôi mới thấy. Trong người ông thế nào?
- Không. Tự dưng nó thế. Có lẽ già rồi, người yếu.
Thằng Sơn “mít” vừa tốt nghiệp tại chức kinh tế biển với con ông. Chẳng biết nó học thế nào, chứ con ông chán lắm, đọc sơ đồ hầm hàng không nổi thì sao bố trí công việc cho hiệu quả nhất. Nói tới triết học, bộ môn trìu tượng, trình độ lùn như ông mà phải làm hộ bài kiểm tra cho con, để rồi cả lớp cùng chép, khen hay. Liệu trong số đó có bài của thằng Sơn “mít”. Con ông kêu về cái sự học của nó lắm. Ông muốn vả vào mồm nó mà bất lực. Ông Giá đừng nghĩ sai, ông không khóc đâu đấy nhá.
Một chiếc cốc chổng ngược lại được đặt xuống trước mặt ông. Sơn nói tiếp:
- Đơn cử như ca chiều nay, nếu thằng Quynh không nhắc nhẹ một câu thì công nhân đội ba có buông “bát đĩa” để ra làm. Lấy độc trị độc. Công nhân mình ngang bướng thì lấy chính đứa ngang bướng ra trị lại. Cho những thằng như thế làm tổ trưởng sản xuất, tôi cam đoan công việc sẽ đâu vào đấy, lãnh đạo nhàn. Nhưng lấy ai! Bởi, trong mỗi con người ai cũng có mặt mất và có mặt được, đánh giá cho đúng thật là khó nếu không có cái tầm của người tướng cầm quân.
*
* *
Dùng từ gió ngắn hay đoản gió? Rõ ràng lá cờ sau lái tầu bay lật phật, đưa tay ra chắn đủ bốn phía mà không tìm thấy sự dịch chuyển nào gọi là gió tác động vào da thịt mình. Thấy tay mình nóng như đang thục vào nồi hơi. Nóng chẩy da nhũn thịt. Thông báo thời tiết, đang có El Nino. Chẳng nhẽ dòng hải lưu nóng lại xâm nhập tới đây. Hầm hập nóng từ mặt sông bốc lên. Hay gió từ lòng sông thổi lên. Nước phù sa đỏ như dòng thép nung chảy. Sao hôm ấy mình không xuống sà lan nhúng tay xuống sông xem nước nóng tới đâu.
Gặp tôi, tay bắt mặt mừng, vẻ mặt ông phấn chấn làm tôi chạnh lòng, không biết khi mình nghỉ hưu có được cảm giác nhớ đồng nghiệp, nhớ công việc như ông. Ông hỏi tình hình xí nghiệp. Tôi bảo, thằng Sơn “mít” vừa lên trưởng ca điều độ. Ông bật dậy, xô đổ cả bàn ghế của quán. Ông lao ra ngoài. Tôi hoảng. Ông đi đâu thế? Tôi lao đầu vào ô tô, chết thì mới hết tức. May là đường quê không sẵn ô tô.
Có ô tô chắc ông chẳng dám lao đầu vào thật? Khi ấy tôi không dám nói câu này, sợ ông tự ái.
Ông biết thằng Sơn“mít” là thằng nào mà tức tối thế. Ông nói như quát, thằng Sơn “mít” là con thằng Son “lùn” đấy, ông không biết à! Thảo nào, thế thì sao ông phải tức. Chết, thiệt mình, thiệt cho con cháu mình. Nhưng ông nói cứ như là đến hẹn lại lên, con quan rồi lại làm quan, tôi cũng tức lây.
Người ta gọi ông là Chiến “rồng”. Do người ông săm trổ rồng. Theo tôi không phải. Là do ông hợp với nước. Ngày xưa, tôi với ông không thân nhau vì hai người có cách sống hoàn toàn trái ngược nhau. Ai cũng biết, ông cờ bạc, trộm cắp nổi tiếng. Nhặt một mẩu gỗ về nhóm bếp lò tôi cũng ngại. Mặc dù vẫn biết, hàng hoá thời bao cấp như vô chủ, nhặt cái bánh răng sáng bóng ném thia lia xuống sông cho vui mắt lúc giải lao, đố nhau lấy bi sắt ném vào mặt bóng hình ti vi xem có vỡ, lãnh đạo nhìn thấy quay mặt đi, nhưng đút túi bánh xà phòng bảy hai mang ra cổng sẽ phiền, phải chia chác cho nhiều kẻ ăn theo. Thế nào là ngồi bệt vào danh dự?
Xét cho cùng, danh dự của tôi cũng chẳng hơn ông.
Lần đầu tiên tôi biết con người ta khát tiền thế nào là từ ông. Ông nói, nhìn con tầu có hàng tân dược và nhiều loại hàng quý gì đó nên được công an canh gác nghiêm ngặt mà nhỏ máu mắt. (Thời ấy thuốc tân dược hiếm. Giá cao. Hàng nhỏ gọn, dễ lấy, dễ bán) Tôi thấy mắt ông đỏ sọng, vằn những tia máu, sợ ông làm liều ảnh hưởng tới tổ. Ông còn liều hơn tôi tưởng tượng.
Tôi nhìn thấy hết. Tại cái tính lề mề, lúc giao ca tôi muốn ngồi lại trên mặt bích cầu cảng ngắm nhìn những chiếc cần trục chân đế gục đầu vào nhau thở dài sau một ca làm việc mệt mỏi. Muốn ngắm nhìn mặt nước nằm duỗi dài, nghe con sóng lách chách hát. Tôi nhìn thấy ông tụt xuống sông, vơ đám bèo tây đội lên đầu rồi bơi lại tầu. Cứ như đặc công nước đánh tầu chiến Mỹ trong các câu chuyện chiến tranh. Ông muốn tranh thủ lúc giao ca vắng vẻ, và tập kích từ lối mất cảnh giác nhất. Ông bám vào sợi dây ni lông nhỏ bằng ngón tay, leo lên boong tầu cao hơn chục mét. Cả ca làm ông bí mật nối sợi dây ấy rồi thả từ boong xuống. Tôi không nghĩ ra kế hoạch này của ông. Mọi người biết cả đấy nhưng ngày ấy ăn cắp như phong trào thi đua, nhìn vào chiến tích của nhau để thán phục.
Sợi dây nhuốm đỏ máu. Thuỷ thủ phát hiện ra sợi dây. Công an và bảo vệ truy tìm. Thấy tôi ngồi gần tầu, họ cho rằng tôi gác cho ông. Công an trói tôi, bắt phải khai ra kẻ cắp nấp ở đâu. Nói thật, tôi muốn chỉ chỗ ông nấp cho bõ tức, cho tổ mình được trong sạch. Nhưng nhìn những giọt máu trên sợi dây chưa kịp đông nhỏ xuống chân, tôi thấy mình đồng cảm hay đồng loã với việc làm của ông mà nhất định không khai. Tôi biết, ông ép mình vào khe của tấm nắp hầm, ngay cạnh tôi. Ông liều thế, lúc ấy tầu đóng nắp hầm lại ông sẽ bị rơi xuống hầm hàng, cao hơn chục mét thì người ông nát tươm chứ chẳng còn được nguyên xác.
Không có chứng cứ, công an thả tôi. Nhưng thằng Son “lùn” khi ấy là trưởng phòng tổ chức không tha. Cho dù đội trưởng và các cán bộ khác trong ca khảng định, tôi là người không thể làm việc ấy. Nó nói, nghèo túng, sống tập thể, đố đứa nào làm ở đây lại không ăn cắp. Nó nói, khai ra, không cần biết mày (tức tôi) có ăn cắp hay không nhưng tao khảng định mày biết đứa nào. Tao cũng biết là đứa nào, nhưng cần lời nói của mày làm bằng để kết tội. Sợi dây nhuốm đỏ máu của ông khiến tôi lặng im. Nó nói, khai ra, tao sẽ không kết tội mày, khai ra là để bảo vệ danh dự. Hay ngày nào chúng mày cũng ngồi bệt vào danh dự nên chai lỳ mặt rồi.
Thằng Son “lùn” gọi ông lên đánh đòn gió, rằng tôi đã khai ra. Nó mặc cả, ông chi đậm sẽ cho qua. Sau này nghe mọi người nói tôi mới biết. Ông lấy xếp tiền trong túi ra đặt lên bàn rồi quỳ xuống vái ba vái. Ông nói, danh dự của tao là đồng tiền, danh dự của mày cũng là đồng tiền, cho nên danh dự của ai người nấy thờ, tao không thể thờ danh dự của mày. Ông bỏ xí nghiệp dễ thế.
Tôi khai ra là để bảo toàn danh dự cho tôi. Ông chia cho thằng Son là để bảo toàn danh dự cho ông. Thế thằng Son bảo toàn danh dự thế nào?
Danh dự là thứ u u, minh minh, chẳng thể nhận dạng cho chính xác nó là thứ gì. Danh dự là trò chơi bịt mắt bắt dê, thằng bịt mắt bắt sao cho được thằng mở mắt.
Ông bỏ xí nghiệp nhưng ông không bỏ được dòng sông này. Mấy tháng sau tôi thấy ông chèo thuyền mủng từ bờ bên kia sang. Nó sang đấy, bảo vệ kháo nhau, rình bắt. Hàng hoá ngập bãi đấy, sao không tự mình lấy lại chờ người khác lấy rồi đòi chia. Chúng nó muốn bảo toàn danh dự. Nhưng ông chỉ nhặt nhạnh những cái đai, nẹp sắt của kiện hàng rơi ra, quét ít hàng rơi vãi. Chướng mắt, cơ quan nhà nước chứ có phải vô chủ đâu mà ai muốn vào làm gì cũng được, đấy là cái cớ chúng nó đuổi ông trở lại sông. Loại hàng hoá rơi vãi ấy ông không nhặt sẽ bị bánh xe chà qua sát lại thành bụi hay được gom thành rác thải đổ đi. Ông là thứ rác thải cần phải dọn đi cho sạch cảng.
Ông bám vào mép cầu tụt xuống mủng. Tôi nhìn rõ những ngón tay ông run lẩy bẩy, bất lực trước sức nặng của cơ thể. Chỉ có mấy tháng sức khoẻ ông đã suy sụp nhanh thế. Có người bảo ông bị bệnh, bỏ nhà cửa ra xóm liều bên kia sông dựng túp lều sống cho qua ngày.
Chỉ có từ bên này sang bên kia sông mà mãi gần hai mươi năm tôi mới gặp lại ông. Ông vỗ vai tôi reo lên như gặp người thân. Còn tôi lúng túng, ông nhận nhầm người. Tệ quá. Ông nhanh nhẹn, khoẻ mạnh hơn tôi. Ông bảo, cuộc sống bắt mình phải đứng dậy. Tại ông nói câu này nên tôi phải viết, phải “thủ dâm” trên giấy về ông.
Ông tự nguyện rời bỏ xí nghiệp mà chuyện gì xẩy ra ở xí nghiệp ông cũng rành. Thế từ bấy ông làm gì? Tôi bám vào dòng sông Cấm để sống. Ngày nào tôi cũng có mặt ở sông Cấm sao không thấy. Thế việc ông làm là gì, ở đoạn nào? Lương thiện đấy chứ? Lương thiện, ông nói chắc khiến tôi yên lòng. Ông xấu hổ gì mà sao không nói. Tức lắm, không nói được.
Tức nhiều cho già người đi. Làm công tác công đoàn cứ tức thì cả đời tôi không hết tức.
Không phải tôi vô tình với ông. Đại hội công nhân viên chức đội ba năm ấy, thằng Son “lùn” đại diện lãnh đạo xí nghiệp đến dự. Nó nói, tất cả ý kiến đóng góp không ghi danh tính người phát biểu trong biên bản và không được tiết lộ ra ngoài, có thế mọi người mới mạnh dạn nói thẳng nói thật. Tôi là tổ trưởng công đoàn tổ một, là thư ký đại hội và đồng thời tham gia hai ý kiến đóng góp.
Thứ nhất, mặt nước trước cầu cảng rất bẩn do rác thải và dầu loang, ảnh hưởng tới môi trường, tới mỹ quan trong con mắt của người nước ngoài, nhất là dạo này cảng ta thường xuyên đón những con tầu du lịch sang trọng. Đề xuất giải pháp, thuê người vớt rác, dầu thải. Cảng không phải trả tiền công, chỉ cần cho người ta quét lại hàng rơi vãi sau khi công nhân mình đã dọn dẹp xong. Sẽ có người cho rằng, hàng là của chủ hàng, làm như thế là đồng loã với những kẻ làm thất thoát hàng hoá. Vậy thì bao năm nay, gạo thóc, thức ăn gia súc vãi ngập cầu, để thành bụi cho gió cuốn đi hoặc bên vệ sinh công nghiệp quét dọn lại xúc đổ xuống sông, nếu có được thu gom cũng thành rác thải chở đi đổ vào bãi rác. Công nhân mình có tự giác đâu, quét dọn chỉ phù phép cho xong ca.
Đưa ra ý kiến này, tôi nghĩ sẽ thuê ông nếu lãnh đạo chấp thuận.
Thứ hai, tôi đóng góp ý kiến với nhân viên tài vụ, phải biết tôn trọng công sức của người lao động thông qua quyển sổ lương. Tháng nào cũng phải hỏi lại, số này là số mấy để phát lương cho chính xác.
Cuối đại hội, thằng Son “lùn” đi qua, nhìn vào mặt tôi nói, ý kiến hay lắm, mày thay lãnh đạo được đấy.
Hôm sau lên tài vụ, vừa vào đến cửa đã vấp phải những ánh mắt y như của thằng Son “lùn” hôm qua và phải nhét đầy tai thứ giọng xua đuổi, thế ra thằng này là thằng Nguyễn Công Diễn, bây giờ mới biết tên nó. Nó vào đây để diễn trò cho phòng xem này.
Vậy ai là kẻ đưa chuyện, để lộ những chi tiết của đại hội.
Ngày ấy, chân tổ trưởng công đoàn đùn đẩy nhau làm nên chiếc ghế của tôi không bị lung lay.
Ngày thanh niên sao tôi tích cực công tác đoàn thể thế, từ sinh hoạt văn hoá văn nghệ, tham gia các phong trào thi đua, đến việc lĩnh lương, phân phối tiêu chuẩn thời bao cấp. Bây giờ có tuổi, không còn ý chí phấn đấu nên gặp việc gì cũng ngại. Tôi biết, làm chủ tịch công đoàn mà tư tưởng như thế là không nên.
Thú thực, còn ba năm nữa nghỉ hưu nhưng cháu nhà tôi muốn phấn đấu, mình buông cũng đồng thời làm nhụt ý chí của con, nên cố.
Những lời này có nên xoá không nhỉ? Có ai đọc được thì phiền đây. Chắc chẳng có ma nào nhòm tới. Bây giờ đang giữa trưa, chắc chẳng có con chuột nào rình rập ngoài cửa. Xoá đi thì ghi nhật ký làm gì, mình lại không dám bộc lộ với chính mình nữa sao.
Gian nhà hay toà nhà hay cái lều, tên gọi chỉ là ước lệ tuỳ theo cách nhận thức của người sống trong đó. Ông gọi nhà ông là biệt thự sinh thái. Ông nói chắc, thằng lắm tiền nhiều của có mơ cũng không có được ngôi nhà như thế. Ngôi nhà được kết bằng những dây rau muống biển. Rau muống biển chỉ bò lan chứ không phải loại dây leo, vậy mà ông kỳ công xếp đặt tạo nên ngôi nhà chắc chắn, mát mẻ về mùa hè, ấm áp về mùa đông, mưa dông bão biển cứ yên tâm ngủ ngon. Đúng là lắm tiền nhiều của cũng chẳng thể mua đâu được ngôi nhà như thế. Gọi là biệt thự không xứng à.
Ba giờ sáng, khi ba ngôi sao sáng nhất phương Bắc sắp thành một đường thẳng, ông trở dậy vác dui, sách vịt bì bõm lội xuống sông Cấm.
Vợ ông (là vợ hai) dậy theo. Bà hãm một tích chè tươi thật đặc, rót sẵn ra bát to cho nguội. Khi về, ông sẽ tu một hơi dài đến chật căng bụng nước. Bát nước đặc tới mức, vị chát như thứ keo dính vòm họng vào nhau. Bốc vác mà. Tôi không làm nặng đã lâu nhưng thói quen mỗi lần uống nước cứ phải cốc to, uống một hơi thật dài mới đã. Để có được một buổi sáng thảnh thơi, uống một bát nước chè xanh thật đặc, với tôi không biết đến khi nào có được.
Ông nhìn sang bến cảng, buồn, nuối tiếc, khát khao được một lần nữa vác liền hai bao gạo năm mươi cân trên vai, leo lên xếp đống cao áp mái kho. Ông hối tiếc, biết thế chi hết cho thằng Son “lùn” lần ấy là xong, mình vẫn là công nhân nhà nước, nói như thời ấy thì vẫn giữa được sổ “mùn” để sống. Ông bật cười thành tiếng to, sảng khoái để quên đi nỗi u uẩn mỗi khi nhìn vào ánh sáng đèn bên kia sông. Hành trình kiếm miếng sống bắt đầu khởi động, ông hít một hơi thật sâu để cho mùi bùn đất, lá mục thấm sâu vào từng thớ thịt. Ông nói, đấy là hít linh khí của trời đất. Thứ linh khí của trời đất ấy sang được bên này sông với tôi hiếm hoi lắm, chỉ thoảng qua. Chính vì vậy mà tôi phải hít thở thật nhanh, như chộp giật lấy nó. Tôi ganh tị với ông đấy. Về điểm này ông với tôi giống nhau.
Ngày xưa, biết được chuyện tôi với Thắm ông nói, cuộc sống vợ chồng bền chặt hay không có phần không nhỏ của việc hai bên được thoả mãn tình dục, nhìn ánh mắt của cô ấy vời vợi khát thèm, cơ thể thì hừng hực như hoả lò thế chỉ có tôi là người chiều được. Không đến được với nhau, thành ra lời nói ấy không được kiểm chứng. Nhưng nó lại trở thành một chất kích thích mỗi khi tôi nhớ tới Thắm. Và thèm được thử một lần xem ngọn lửa dục tình của cô ấy thiêu đốt mình tới mức nào.
Khi ánh nắng đầu tiên nứt ra từ khối mây khổng lồ chặn ngang cửa sông là lúc ông quay về. Chiếc vịt chỉ còn lập lờ nổi miệng hom trên mặt nước.
Dăm bẩy cân tôm tép dui được vợ ông sẽ mang ra chợ bán. Từng nấy cho cuộc sống của hai vợ chồng là đủ. Con cái đứa nào cũng an phận bên phố rồi. Cuộc đời ngắn lắm, cố tìm lấy chút thảnh thơi mà tận hưởng, đấy là phương châm sống của ông. Bát nước chè xanh đặc xít cổ khiến ông phấn chấn xiết chặt bà ấy trong vòng tay. Bà ấy nghiêng đầu tránh nụ hôn phấn khích rồi cố cựa người thoát ra khỏi vòng tay của ông. Ông cố níu vợ lại trong vòng tay mình. Nhưng một cảm nhận quen thuộc lại chạy thoáng qua như bóng gió, rằng chưa lần nào bà ấy lặn sâu vào tình ái ông trao cho khiến vòng tay ông lỏng dần. Các giác quan không mê mải đi tìm cảm xúc, mà dường như nó có sẵn rồi thì đem dâng hiến cho nhau có cái mà dùng trong trò chơi tình ái. Đó là quan niệm của vợ, ông không thể can thiệp. Nhìn vẻ ngoài chai sạn, không ai nghĩ ông là người sống nội tâm và biết tôn trọng ý nguyện của người khác.
Sao chuyện riêng tư như thế ông lại nói ra với tôi?
Riêng tư gì, thằng người nào chẳng có ham muốn ấy, nói toẹt ra cho nhau cùng sướng.
Lên tới bờ đê rồi bà ấy còn chạy lại hậm hực nói chuyện người nhưng lại có ý trách, bọn thằng Vinh “vổ” đánh hàng bên cảng như đi chợ, toàn phân đạm, có mấy hôm mà chúng nó phải kiếm vài trăm triệu, không biết tìm được đường dây nào. Ông nén tiếng thở dài. Những đám mây được nắng sớm hun đỏ rực như những miếng thép nung trong lò rèn.
Của thiên sẽ lại trả địa thôi, kiếm ăn kiểu ấy ông có sỏi trong đầu rồi. Ngày còn là công nhân cảng ông đánh cả công ten nơ vải, hàng chục kiện tân dược vậy mà khi ra khỏi cảng lục tung cả cơ nghiệp không đủ vốn mua cái xích lô. Có thế ông mới thành công dân xóm liều bờ sông.
Nhưng ông ạ! (nguyên văn lời ông nói với tôi) Cái tình của đàn bà nó bện lắm. Mẹ cha cái lỗ nẻ, cứ hé ra là mình bị hút vào, như cái túi càn khôn của yêu quái, tài giỏi như Tôn Ngộ Không cũng bị nó bắt mất. Thế là tôi lại qua sông, lại leo lên tầu với bọn Vinh “vổ”. Vợ tôi theo. Nó mong chuyển nhà sang phố bằng nghề ấy. Thằng Vinh “vổ” làm không biết bao phi vụ rồi nhưng nhà vẫn xóm liều bờ sông, vậy mà vợ tôi cứ ảo tưởng. Đau ông ạ! Để tôi nói nốt đã. Bảo vệ đuổi. Vợ tôi chạy thục mạng. Nhảy xuống sông là thoát. Nhưng một thằng bảo vệ le sát cầu cảng, cứ vợ tôi chạy ra ngoài là dây sắt sáu vụt tướp thịt. Chạy vào trong bị thằng khác túm tóc. Bằng động tác giu đô vợ tôi lộn vắt qua vai nó như biểu diễn võ thuật. Nhìn thấy vợ như thế sót lắm nhưng bất lực. Chữa trị khoẻ lại, vợ tôi tan mộng. Cô ấy về bên phố tìm cuộc sống mới, thực hơn lâu rồi. Tôi chấp nhận, nhưng đau. Đau lắm! Mình chỉ có cái tình thôi không đủ níu chân đàn bà. Còn chuyện thằng Sơn “mít” là bị sốc. Gặp ô tô tôi lao đầu vào thật đấy. Bị sốc là trạng thái không làm chủ được bản thân. Bây giờ nghĩ lại, chết mình thiệt. Sốc có thể qua nhanh nhưng đau thì âm ỉ kéo dài hơn. Bây giờ tôi vẫn đau!
“Thủ dâm” là tự sướng thôi, không biết đâu là chuyện thật của đời ông, đâu là chuyện tôi bịa. Tôi cứ viết tràn lan. Tự sướng mà.
*
* *
Ông gấp cuốn sổ lại. Viết theo kiểu tự sướng thế này có đúng phương pháp tư duy cho một truyện ngắn hay tiểu thuyết của nhà văn chưa nhỉ? Cuối đời đâm đổ đốn, tập tành văn chương, người ta hay nói thế tỏ ý chê trách người vô công rồi nghề, tính tình trở nên lẩm cẩm. Không biết điều đó có vận vào ông. Nhưng không viết ra không chịu được. Ở nhà hay đến xí nghiệp, thậm chí những lúc bạn bè chén thù chén tạc với nhau ông không biết bày tỏ suy nghĩ, giãi bày cảm xúc thế nào.
Ông ngẫm, tự sướng thế mà hay, có quyền ngạo mạn nhìn sự đời diễn ra, thấy tự tin hơn. Chuyện thằng Quynh lên tổ trưởng sản xuất ông coi nhẹ, không đến mức phải lao đầu vào ô tô như ông Chiến “rồng”. Chuyện thường nhật ấy mà. Cuộc sống không thế cũng buồn. Chuyện công nhân bàn tán, ai tác động hay nó tác động tới ai để lên chức tổ trưởng chỉ là chuyện ngồi lê, bỏ ngoài tai.
Ai như là Thắm vừa đi ngang qua cửa. Ông khoác lại áo, đi vội ra cửa ngó theo. Đúng là Thắm. Cô ấy đi vội vã như chạy trốn. Chạy trốn cái nắng hay chạy trốn ông. Tại sao Thắm cố tình đi ngang qua để ông nhìn thấy rồi lại chạy trốn? Thắm muốn đến gần ông nhưng bị vấp phải một vật cản gì đấy. Ngã nhưng rồi cô ấy gượng đứng dậy để đến gần ông hơn. Ông đã làm gì không phải khiến cho cô ấy khi nhìn thấy ông lại vội quay đi. Bước chân tập tễnh.
Ông muốn đuổi theo. Nhưng linh tính mách bảo, ông nhích lại gần Thắm sẽ có chuyện chẳng lành xảy ra. Vớ vẩn, mình đến gần cô ấy với thái độ trong sáng thì có gì đáng ngại. Thế nào là can đảm. Can đảm mà thiếu tính toán thành sự liều. Ông không dám.
Thắm muốn gặp ông chắc không phải cần sự giúp đỡ của ông với Quynh trong công việc. Và, Quynh lên tổ trưởng chắc chắn không có sự tác động nào của Thắm. Hẳn Thắm phải biết, Quynh lọc lõi hơn ông trong cách “cư xử” sao cho phải lẽ với mọi mối quan hệ ở xí nghiệp. Đó chỉ là cảm nhận của ông về Thắm. Nhưng liệu có mối liên quan nào sau khi ông viết về ông Chiến có tác động vào những đánh giá ôn hoà ấy với Thắm không nhỉ? Cái tình lưu dấu dễ khiến ta vị tha hơn chăng. Ngày mới biết Quynh, ông không thiện cảm với con người này và tất nhiên Thắm cũng là người phải chịu hậu quả trong tình cảm của ông. Ông tránh mặt Thắm vì lẽ này. Thắm cũng như ông, như bao người làm cha làm mẹ khác, ai mà không mong con mình có được công việc nhàn hạ, thành đạt trong cuộc sống. Thời buổi này không ai lấy sự cần cù, xốc vác trong công việc ra đặt lên bàn cân để sắp xếp vị trí công tác như thời trẻ của ông.
Thắm muốn gặp ông không phải vì chuyện thằng Quynh.
Bóng nắng xoay như chiếc chong chóng dưới chân ông.
Chiếc điện thoại rung như lên cơn động kinh trong túi quần.
Số máy của Hồng.
“Tôi nghe đây!”
“Ông lên văn phòng Đảng uỷ ngay!”
“Tôi lên ngay. Có việc gì vậy?”
“Lên khắc biết. Mang tiếng trình độ đại học, viết mấy có mấy chữ không nổi”
Nắng loá như nhìn qua tấm kính mờ. Bóng Thắm liêu xiêu như thể hơi nóng hầm hập đang khiến cơ thể cô ấy tan loãng rồi bốc hơi bay lên lơ lửng.
Linh cảm nhảy múa như ngọn lửa.
Ông dừng lại trước cửa phòng Hồng. Những câu ra lệnh gắt gỏng khi nãy của Hồng khiến ông ngập ngừng trước khi gõ cửa. Ngang tầm mắt, dán trên cửa kính là tờ giấy khổ A3 in đậm dòng chữ “KHI VÀO PHÒNG ĐI NHẸ, NÓI KHẼ, NGHIÊM CẨM HÚT THUỐC LÁ” Căn phòng bằng pha lê đấy, cẩn thận, gây ra một vệt xước nhỏ dưới nền gạch thôi làm cả đời không đủ tiền đền. Mình cả đời sống cùng công nhân bốc vác ăn no vác nặng, nói năng văng mạng rồi tránh sao được ra va vào chạm. Một miếng nắng rọi đúng vào tay nắm cửa lấp loá phản chiếu. Cầm vào đấy là bỏng đấy. Hãi! Ông cười giễu cợt để giảm căng thẳng.
Ông gõ cửa thật nhẹ, chậm rãi từng tiếng.
Gõ nhẹ thế mà chưa đến tiếng thứ ba đã có tiếng Hồng nói vọng ra:
- Mời vào!
Ông đẩy cửa bước vào, chào:
- Chào bí thư!
- Tôi cứ tưởng cô nào.
- Đi nhẹ, nói khẽ, nghiêm cấm hút thuốc lá. Thế thuốc khác có được không?
- Không đùa. Có việc nghiêm trọng đây! Ngồi xuống đi!
Có lẽ nghiêm trọng thật. Mặt Hồng đỏ căng tỏ thái độ bức xúc. Không biết thái độ khi vào phòng của ông có làm Hồng tự ái vì cách cư xử của cấp dưới đã không phải lẽ? Hay chuyện khác? Nhưng là chuyện gì? Ông kiểm lại những ngày qua. Không có điều gì vướng mắc trong sản xuất, trong công tác đoàn thể cũng như sinh hoạt hàng ngày. Chẳng lẽ Hồng đọc được cả tâm trạng thầm kín của ông nghĩ về Thắm, cho rằng ông đã hủ hoá trong tư tưởng? Hay cuốn sổ nào đấy Hồng đã đọc được?
Ông ngồi xuống ghế đối diện với Hồng, rụt rè hỏi:
- Có việc gì vậy?
- Nghiêm trọng đấy. Không thể thế này được!
- Sao ạ!?
Hồng đẩy cuốn sổ trên bàn sang trước mặt ông.
Là quyển lý lịch đảng viên của Nguyễn Công Năng, con ông! Tuần trước ông đã đọc cho con ông viết lý lịch làm hồ sơ gia nhập Đảng. Ông đã soát lại kỹ. Vậy còn thiếu hay sai sót ở đâu?
- Sao ạ!?
- Sao với giăng cái gì. Ông viết hay con ông viết? Ông đọc lại đi!
- Con tôi viết, tôi soát lại kỹ rồi. Thế, vướng mắc ở điểm nào?
Hồng giật quyển lý lịch lại, giở nhanh tới trang đánh dấu sẵn:
- Ông xem đây, mang tiếng con khai trình độ đại học, bố lại là cán bộ phong trào hàng chục năm, suốt ngày ghi chép, không biết ông viết những gì, sai quan điểm là khốn nạn đấy, ông xem trước cách mạng phải có dấu phẩy rồi mới viết bố tôi hay mẹ tôi hay ông bà tôi như thế nào tiếp theo, đằng này viết liền tù tì, thế có đúng văn phạm không. Còn đây nữa, làng ông phải là làng Chằm chứ không phải làng Trằm.
Ông cắt ngang:
- Truyền đời dân làng tôi đều viết là làng Trằm, trong văn bản của các cấp chính quyền cũng thế.
- Thế là thế nào, ông chả nói, quê ông là vùng đất ngập lụt, làng ông chỉ là một doi đất của vùng nên gọi làng Trằm, vùng đất như thế theo triết tự chữ Nôm phải gọi là Chằm chứ không phải là Trằm.
Ngọn lửa ở đâu bỗng phát hoả chùm kín người, ông nhìn thấy qua bức màn đỏ rừng rực khuôn mặt móp méo như cục xỉ lò của Hồng đang múa may trước mặt, hốc miệng trống hoác tuôn ra những lời xỉ nhục về phía ông. Là người được coi là biết kiềm chế, nhưng trong tình huống này ông không thể không đứng bật dậy, ném ánh mắt giận giữ vào Hồng. Ông dằn tay xuống bàn, gắt:
- Ông có quyền gì mà thay đổi tên làng tôi. Làng tôi hay làng ông! Bây giờ tôi viết lại thì lý lịch của con tôi không đúng với lý lịch của tôi, ông sẽ bắt thêm tội gì đây. Con tôi là con hoang à.
Hồng đuối lý, đứng dậy ra mở toang hai cánh cửa phòng.
- Vào phòng đi nhẹ, nói khẽ, tôi mở cửa để bay bớt cái tiếng động ở mồm ông phát ra.
- Ông đuổi tôi đấy à!
- Ông giỏi rồi, ngày xưa ông còn dậy khôn lãnh đạo nên làm thế nào nữa cơ mà. Tuỳ ông hiểu, tương lai của con ông tôi không có quyền can thiệp.
Không đúng, hắn đang can thiệp vào tương lai của con ông. Hắn muốn chứng minh, sẽ cản trở quyền được gia nhập Đảng của con ông. Vì sao Hồng lại trở mặt với ông nhanh chóng như vậy? Động cơ nào khiến hắn làm một việc vô lý và điên rồ như thế? Ông đã sai về văn phạm chính tả nhưng ông không thể sai tên làng ông được. Một cái dấu phẩy có thể thêm vào nhưng chữa lại một tên làng là điều không tưởng. Mấy chục năm làm cùng nhau, cho dù trong thâm tâm thực sự ông không phục và đôi lần có “thủ dâm” trên giấy về tính xấu của con người ấy nhưng trước mặt và trong công việc ông luôn khiêm nhường phục tùng sự phân công của hắn và chưa một lần to tiếng, chưa có một điều không hay về hắn trước người khác.
Vậy nguyên do tại đâu?
Gió đổi chiều hắt cái nóng vào mặt ông.
Không có gió. Nóng dâng lên từ mặt sông hầm hập như nồi xông. Cầu cảng nóng âm ỉ như miếng thép tôi.
Nóng hầm đôi chân ông như nhũn ra không thể bước tiếp. Mắt như bị kéo màn mờ mờ, mọi vật ngả nghiêng, đầu buốt như có kim châm, ngực nghẹn thắt, ông ngồi xuống cọc bích ôm ngực thở dốc. Chẳng lẽ cuộc gặp lúc nãy với Hồng khiến ông bị tăng huyết áp. Có thể lắm, cú xốc như vậy ông không bị quỵ ngay tại phòng làm việc của Hồng là may lắm rồi. Ông cố đứng dậy về văn phòng đội nhưng lý trí không thể điều khiển nổi phần cơ năng của con người. Đứng dậy được cũng sẽ bị ngã.
Ngã bây giờ là ngã xuống sông. Ông gắng hít một hơi thật sâu cho không khí dồn vào nén căng từng mạch máu, giãn từng thớ thịt để cơ thể thoát khỏi tình trạng trì trệ. Ông sẽ không gục ngã! Ông lên tiếng gọi nhưng bất lực, gắng lắm cũng chỉ phát ra được những âm thanh rin rít yếu ớt. Từng tốp công nhân tan ca trôi qua như dòng nước lặng lẽ xuôi chảy về hạ lưu.
Có một đốm đỏ dừng lại, táp vào lay người ông. Ông như người mơ ngủ bị đánh thức. Ông rùng mình, tình trạng trì trệ như chiếc dây thừng thít vào người đã được nới lỏng.
- Bố! Bố làm sao thế này?!
- Bố bị choáng, mặt mày xây xẩm không nhìn thấy gì.
- Để con gọi cấp cứu.
*
* *
Do nắng nóng khiến cơ thể suy nhược. Điều trị năm ngày. - Kết luận của bệnh xá.
- Không phải do nắng nóng, bố bị choáng là việc ấy. Tại sao lại tráo trở nhanh thế?
- Huyết áp, tim mạch vẫn bình thường, bố xin về điều trị tại nhà cho yên tĩnh? Quên việc ấy đi cho nhẹ, sức khoẻ của mình là trên hết, bố ạ. Con biết, bố vẫn động viên thanh niên, cố lấy được tấm thẻ Đảng, không thay đổi được vị trí làm việc của mình thì cũng được xã hội gọi là con người tốt. Lớp người của bố còn nghĩ thực dụng nữa là chúng con.
Lần đầu tiên chỉ hai bố con ngồi cạnh nhau. Trong căn phòng vắng lặng. Nó giống tính ông, ít thể hiện nội tâm qua lời nói. Từ hôm xẩy ra chuyện giữa ông và Hồng, nó càng thâm trầm hơn, khép mình hơn với mọi người xung quanh. Nhưng với ông thì khác, nó lại muốn thể hiện tình cảm gần gũi, muốn được bộc bạch mọi suy nghĩ, muốn ông được yên lòng tĩnh dưỡng cho khoẻ. Nó có những đánh giá về cuộc sống chín chắn hơn, suy tư việc đời nhiều hơn. Nó đã là người lớn thực sự. Thì nó đã có con rồi, bé bỏng gì nữa.
- Nhưng còn danh dự, bố con mình ở xí nghiệp thế nào mọi người biết cả, đâu có phải hạng người trong công việc thì chầy bửa, chỉ muốn bòn mót cho mình từ công sức lao động của người khác. Bố con mình có phải là người không biết tôn trọng nội quy xí nghiệp, đối nhân xử thế có điều gì để người đời chê trách, thế mà ông ta biến bố thành trò tung hứng mua vui, công nhân biết chuyện này sẽ cho rằng bố nhu nhược, làm cán bộ công đoàn chỉ để trang trí.
- Nhưng chẳng lẽ mình lại rêu rao chuyện này. Liệu đó có là cái cớ để vu cho bố tội gây mất đoàn kết nội bộ.
- Có thể. Nhưng sao vô lý thế, phải có nguyên do gì chứ. Dạo này con có điều gì khúc mắc không?
- Chỉ có hôm lâu thằng Quynh đặt vấn đề học đại học tại chức hộ nó.
- Thế là thế nào, bố không hiểu?
- Là con sẽ đi thi nhưng mang tên nó, nếu đỗ thì đến lớp học điểm danh, làm bài thi cho nó.
- Có chuyện ấy à? Nó muốn học giả nhưng có bằng thật để không bị lộ. Thế con có nhận lời không?
- Con sợ, không dám nhận.
- Hai chuyện này có gì liên quan?
- Con thấy, từ trước tới nay có bao giờ bố bận tâm mưu tính việc đời như lần này đâu. Con nghĩ, bố con mình không phải là người giỏi tính kế. Hay thôi bố ạ.
- Thôi cái gì?
- Xin rút đơn ra nhập Đảng là bình yên.
- Rút bây giờ là động tới danh dự con hiểu không! Rút mà được yên à. Rút là mất lập trường. Tư tưởng không vững thì sao hoàn thành công việc được, chỗ làm bị đe doạ đấy con ạ! Mà mấy chục triệu bỏ ra học lấy cái bằng tại chức để đến khi về hưu vẫn chức danh công nhân bốc xếp thôi à! Thôi, con về đi, bố không sao, có lẽ nằm một mình ở đây bố thấy tĩnh tại hơn.
Chỉ còn lại mình ông trong phòng. Cô đơn. Ước gì không gian trong phòng giãn rộng tới vô tận, không khí cô đặc lại thành một khối tinh thể trong suốt, giống như khi nhìn vào bức tranh ba chiều. Để ông là một vật thể dập dềnh, lơ lửng, trạng thái vô định, sẽ quên đi tất cả. Lúc này cô đơn sẽ đem tới cho ông trạng thái cân bằng nhất. Thư thái. Giãn cách tâm trạng. Vô vi. Ông muốn ngủ. Sức khoẻ ông trời chỉ cho nhỏ giọt, mình không hứng lấy thì ai hứng cho.
Nhưng người đời không cho ông ngủ. Cô y tá trực đẩy cánh cửa phòng. Tiếng bản lề rít ken két khiến ông nhỏm dậy nhìn ra.
- Chú ngủ sớm thế. Thuốc tối của chú đây, chú uống luôn đi!
Ông muốn bảo không cần những viên thuốc ấy, bệnh thế nào ông biết, nhưng nói thế khác nào phụ lòng người đã bận tâm chăm lo sức khỏe cho mình.
- Để bàn cho chú. Này cháu, đêm ở bệnh xá có đông người không?
- Chỉ có hai chú cháu mình với chú bảo vệ. Chú sợ à, hay muốn có người trò chuyện cho đỡ trống trải? Đêm ở bệnh xá nếu tâm trạng không vui dễ bị cảm giác cô đơn, càng thấy buồn bã hơn.
- Sắp xuống lỗ rồi còn sợ gì. Ý chú là, vì chú nằm lại mà cháu phải vất vả.
- Chú là cán bộ công đoàn có khác, trong ý nghĩ cũng quan tâm tới tâm tư tình cảm của người khác.
- Cảm ơn cháu! Liệu cháu có nói theo những câu đãi bôi để thể hiện trách nhiệm. Hay nói cách khác, mối giao tiếp nào cũng cần phải có công thức riêng của nó. Cháu đã thuộc được một bài rồi phải không.
Cô y tá cười, vừa đi ra vừa nói:
- Chú định làm bài test về xã hội học đấy à. Ngoài phố mát lắm, chú đi dạo một lát cho dễ chịu.
Cô y tá còn trẻ, có lẽ chưa chồng mà nói năng sắc xảo, giọng trong sáng, rành rẽ từng âm dễ gây thiện cảm với người đối thoại. Một cô gái thông minh. Ông thấy mến cô y tá này. Cả cuộc đời người bốc vác cứ phải mắm môi, nín sức để đối kháng lại trọng lượng của mã hàng đè xuống thì ngôn từ ở miệng họ đâu có đất để phát triển. Ông đầu tư cho con học tại chức, kiếm cho nó danh hiệu Đảng viên, tranh thủ những mối quan hệ và tin vào sự nể trọng của cấp trên trong khi ông còn công tác để mong tiếng nói của nó có trọng lượng hơn với xã hội, với xí nghiệp và rồi cuộc sống của gia đình nó sẽ khấm khá hơn.
Đã dằn lòng rằng thôi không nghĩ tới việc đó nữa mà mới có việc nhỏ như vậy lại không dứt ra được. Cũng không phải vô cớ mà ý nghĩ đó quay lại đâu. Tại cuộc đời đã sắp đặt vậy. Cũng như cha mẹ nào chẳng mong điều tốt đẹp đến với con mình.
Ông cố lắng nghe trong không gian tĩnh lặng, tìm lại tiếng cười giòn của cô y tá. Tiếng cười trẻ trung vương vấn đâu đây. Tiếng cười mờ ảo trong tâm trí ông làm tan chảy khối không gian ba chiều trong suốt. Ông cố nhào thoát ra khỏi đó, cảm giác như lặn sâu xuống nước đến ngạt thở rồi bất ngờ nhô lên, chất lỏng vỡ oà trên mặt. Mát mẻ. Dễ chịu. Tiếng cười thật gần, rõ dần trong suy tưởng của ông. Cô ấy nói đúng, đi ra phố sẽ thấy thoải mái hơn.
Qua phòng trực. Cô y tá đang ngồi như bất động, mắt nhìn miết vào màn hình máy tính. Cô mải mê tìm điều gì mà chỉ thấy bàn tay di chuột chuyển động và đặc biệt là ánh mắt long lanh phản chiếu ánh sáng như hai đốm lửa bùng cháy đam mê. Cô là người biết nhẫn nại với công việc mình theo đuổi. Ông định lặng lẽ đi qua để tránh làm phiền tới cô nhưng bước chân dùng dằng. Tiếng cười giòn, giọng nói trong sáng của cô ấy ông muốn được nghe lại trong không gian tĩnh lặng này lần nữa, sẽ cố lưu trong tiềm thức. Để nhớ. Hãy lưu lại những nét đẹp của cuộc đời như người sưu tầm vật thể của cuộc sống. Phải biết chắt lọc lấy báu vật của đời. Không uổng phí đâu.
- Này, cháu! - Ông rụt rè lên tiếng.
Cô không giật mình về tiếng gọi bất ngờ. Có lẽ quen rồi.
- Dạ!
- Chú đi ra ngoài một lát. Về muộn có được không? - Ông nói cho có chuyện, chứ đã biết đi đâu mà về muộn.
Đôi mắt cô gái biết cười.
- Đừng về muộn chú à. Không có lợi cho sức khoẻ đâu, cháu thấy chú còn mệt lắm.
Lời nói của cô gái gần gũi, thân tình, cho dù có ý định về muộn thì cũng không thể không nghe lời cô ấy.
Bệnh xá nằm ở con phố nhỏ, mới hơn bẩy giờ đã vắng người qua lại. Một vài vệt ánh sáng đèn hắt qua ô cửa đổ tựa vào bóng tối. Thỉnh thoảng có chiếc xe máy phóng qua, vội vàng. Ánh đèn pha quẹt nghiêng ngả xuống mặt đường. Ở thành phố bây giờ không dễ tìm ra được con phố thế này. Không nhớ lần cuối ông đi tản bộ trên hè phố là khi nào. Có lẽ từ lần ngoặt vào con phố vắng thường qua. Nhưng lần ấy, ông bị bất ngờ, con phố vắng vẻ xưa nay đang nở bung những chùm ánh sáng đủ màu sắc, đủ loại âm thanh mời gọi con người dạt tới tìm niềm vui. Nó đang khoe mẽ như loài hoa khoe hương sắc để hút ong bướm bay tới.
Ông đứng trước cổng bệnh xá, nhìn về hai phía con đường. Đi về phía nào? Một phía đi về ngã tư. Nơi ấy người xe qua lại đan bện vào nhau như một sợi dây dài vô tận. Nơi mọi chiếc đèn đều muốn phóng căng hết mức độ sáng của nó lên đường phố. Một phía con đường không có đích tới. Ông nói thế bởi chỉ nhìn thấy bóng tối sâu thẳm. Ông sẽ đi về phía bóng tối. Cạm bẫy đấy! Cô đơn lắm! Trống rỗng khiến lòng mình thư thái! Ông đi về phía bóng tối, muốn khám phá cái đích tận cùng con đường là đâu.
Bóng tối không chặn nổi hơi nóng bốc lên từ mặt đường. Gió hờ hững quá khiến đám lá cũng không hào hứng xua đi không khí oi nồng. Ngoài phố không có gió mát như cô y tá nói. Nhưng ông sẽ không quay về phòng nếu không đi tới cuối con đường. Không phải cô ấy nói vài câu giao đãi, tại trời đất xoay vần nhanh lắm, có lẽ trên đường tới bệnh xá trực trời đã chuyển gió đôi chút. Chập tối ông cũng có cảm giác cơn giông sắp tới.
Đi được có mấy chục mét mà bước chân ông chệnh choạng. Do cái nóng đã lần mò được qua lớp áo, hâm cho những dòng mồ hôi chảy tuột ra khỏi cơ thể. Ông thấy bức bối, khó chịu. Cũng tại tối quá, không biết mặt đường lồi lõm chỗ nào mà bước vào. Ông vẫn phải đi. Tại tuổi đã cao, làm việc ca kíp liên miên không có thời gian tập luyện nên sức khoẻ sút kém nhanh, vận động khó khăn là đúng thôi. Ông sẽ cố, kiểm tra sức chịu đựng của mình tới đâu. Tiếng dép miết xuống đường ngày càng nặng hơn.
Có một đốm đỏ gắn trên thân cây. Khi đứng ở cổng bệnh xá ông không nhìn thấy ánh đèn này. Ông quay nhìn lại, khoảng sáng của bệnh xá chỉ còn là vệt mỏng, chấp chới như ngọn lửa sắp tắt. Ông đã đi được quãng xa. Ông không mệt nhưng tâm trạng mách bảo nên dừng lại.
Cạnh đốm đèn đỏ là con ngõ nhỏ, rộng chỉ chừng hơn một mét. Nhưng không sâu. Bởi ông nhìn thấy hàng chữ “Café vườn” kết bằng chùm đèn nhỏ và những bóng người qua lại cuối ngõ. Quán cà phê ở vị trí này sẽ chứa nhiều ẩn số với những người như ông, đọc nhiều sách báo nhưng ít có điều kiện kiểm chứng thực tế. Là một tổ quỷ? Một nơi giao dịch của những người làm ăn phi pháp? Hay, một nơi yên tĩnh phù hợp với những người có tính mộng mơ? Nơi hò hẹn của đôi lứa yêu nhau trong thời buổi công viên không còn là nơi lý tưởng cho họ ẩn nấp, thổ lộ nhiều điều thầm kín? Quán vườn hẳn yên tĩnh. Mời gọi. Có nên vào? Trong đó không phù hợp với ông thì sao? Gần sáu mươi năm cuộc đời, ông chưa một lần vào những nơi thế này. Cũng có lúc trí tò mò thúc giục nên một lần trải nghiệm. Chữ “vào” thúc nhưng chữ “thôi” lớn hơn cản. Chữ thôi đó là tuổi tác không hợp, là tư cách của mình không cho phép, là người quen nhìn thấy thì đổ đâu cho hết chữ thẹn, là tiền đâu mà vung vào nơi người ta có quyền “chặt chém”.
Vào!
Trí não không níu được bước chân bước rẽ ngang.
Bước chân đưa ông vào trong quán rồi trí não mới hỏi, vào làm gì. Bước chân không trả lời, cứ tiếp tục đi vào tận góc trong cùng. Tay kéo ghế ngồi.
Những hình người ngồi bên nhau âm thầm như cái bóng. Những bộ mặt bị ánh đèn màu bôi xanh bôi đỏ, có cả đen thui cùng hướng về phía ông. Những đôi mắt sâu hoẳm, đần dại dõi theo từng bước chân của ông. Thế giới ma mị. Lạ. Treo biển cà phê vườn chứ vườn đâu. Ông tò mò cấu thử chiếc lá của lùm cây bên cạnh. Không đứt. Cứng quèo. Lá nhựa. Những chùm hoa dây từ trên cột, trên mái rủ xuống, ánh đèn hắt vào xanh lét, bóng loáng chắc chắn cũng hoa nhựa. Cảnh trí giả. Con người ảo. Ông cố nín tiếng thở dài trấn tĩnh, sợ những hình hài kia nghe thấy giật mình mà tan chảy như que kem để trước quạt. Chờn chợn. Trí não giận đã không kiên quyết. Bước chân hối hận, tại sao tò mò.
Ông định đứng dậy đi ra thì một hình nhân tiến đến trước mặt. Ông gọi vậy không quá, bởi người đứng trước mặt ông mặc chiếc áo chắc màu đỏ nhưng đã bị đủ loại sắc đèn khiến nó lúc thì tím tái, lúc thì đỏ lợt, lúc thì ương ưởng vàng xanh. Mái tóc anh ta gáy thì cạo nhẵn nhưng phía trước rũ dài tới má, chỉ nhìn thấy cái cằm nhọn. Đôi tay anh ta không biết để chỗ nào cho thoải mái nên lúc chắp trước bụng, lúc đưa ra sau, lúc lại buông thõng đưa đi đưa lại.
- Anh dùng gì? - Hình nhân hỏi.
Ông buột miệng theo:
- Cà phê!
- Đen hay nâu ạ.
- Ừ, thì gì cũng được. À, nâu đi!
- Đá hay nóng?
Đen là gì? Nâu là gì? Ngôn từ quán xá ông chưa biết hết, đành nói liều. Nhưng đá hay nóng thì biết. Ông quyết dứt khoát tỏ vẻ sành sỏi:
- Nóng!
Hình nhân bước đi lắc lư như con rối giật dây. Lúc sau lắc lư tiến lại, đặt tách cà phê xuống bàn.
Mải quan sát bây giờ ông mới nghe thấy tiếng nhạc phát ra từ chiếc loa treo đâu đó ngay phía trên đầu. Trong không gian này được nghe bài hát có giai điệu du dương chắc ông sẽ ngả người ra thành ghế, nhắm mắt tận hưởng. Nhưng “thành phố buồn” có được buồn đâu bởi ca sĩ cố dằn từng âm tiết, luyến láy giọng quá thành như tiếng nấc, cảm giác thê thảm. Ghê ghê.
Không hợp. Tách cà phê chưa được nhấp môi nhưng ông sẽ ra về. Cô y tá chỉ muốn ông đi dạo, vậy mà ông lại rẽ ngang để tìm thấy khó chịu.
Có tiếng sấm rền. Thảo nào lúc nãy lặng gió. Về ngay, phải nước mưa sẽ cảm.
Nhưng cứ như bị đời giễu cợt. Một người phụ nữ ở phía sau bước lại bàn của ông, kéo ghế ngồi xuống.
- Sao đã về vội thế anh? - Người phụ nữ hỏi.
Ông lạ lẫm nhìn người phụ nữ, cảnh giác. Rồi ông ngạc nhiên thốt lên:
- Thắm à!
- Có việc gì mà về vội thế anh?
Ông ngồi lại xuống ghế, hỏi:
- Không có việc gì. Nhà bà gần đây à?
Thắm đan hai bàn tay đặt trên bàn, lúng túng:
- Anh uống đi! Sao quán vừa mang đồ uống ra anh đã vội về?
- Sắp mưa đấy, tôi phải về đây, người đang yếu. Nhà bà có gần đây không?
Tiếng sấm chuyển ình ịch như đồ vật lăn trên sàn gỗ.
- Mưa ở xa, không về tới đây được đâu.
Ông cười, nói:
- Bà cũng rành về thời tiết thế.
- Thì làm công nhân cảng mấy chục năm, ca nào cũng ngửa mặt nhìn trời, dúi mặt nhìn đất thành kinh nghiệm. Nhưng chỉ có hương lúa, hương đất bên kia sông là chưa lần nào gặp như anh nói. Anh khéo tưởng tượng.
- Bà uống gì?
Thắm quay ra gọi tiếp viên:
- Cháu ơi, cho cô líp tông nóng.
Thắm nhìn ông lúng túng:
- Em đến bệnh xá thăm anh nhưng ....
- Tôi chỉ bị cảm nắng chút thôi. Nhưng sao bà lại ở đây.
- Em cũng không biết. Em đến bệnh xá lâu rồi, từ lúc hai bố con anh nói chuyện trong phòng. Em không dám vào, định về nhưng không biết tại sao lại rẽ vào đây, linh cảm sẽ gặp được anh ở nơi yên tĩnh thế này.
- Bà nói như tiểu thuyết.
- Thật đấy! Anh có giọng giễu cợt như thế bao nhiêu năm nay vẫn không bỏ được. Xưng hô sao cứ phải bà với tôi.
Ông nhấp ngụm cà phê. Ngọt quá. Hương cà phê thì ít vị sữa thì nhiều. Ông không sành cà phê nhưng ngọt quá thế này khác nào uống sữa.
- Già cả rồi. Có cháu nội cháu ngoại cả rồi. Ừ thì gọi anh em cho trẻ.
Thắm cúi mặt giấu tiếng cười nghèn nghẹn.
- Anh Diễn này, em được biết giữa anh với anh Hồng....
Ông đứng bật dậy. Thế ra chuyện này không chỉ cá nhân giữa ông và Hồng mà là cả một mưu đồ được sắp đặt sẵn và người trong cuộc có cả cô ta. Và có những ai nữa! Ông muốn hét thật to câu ấy. Nhưng ông ý thức được mình đanh ở đâu, gằn giọng căm giận:
- Các người cần gì ở tôi! Một thằng cán bộ quèn chỉ biết làm tròn bổn phận, không tư thù, không mưu lợi, không bè phái, cần gì ở tôi nào!
Thắm vội nhoài người qua bàn, giữ chặt tay ông như sợ sau lời trút giận ông sẽ bỏ đi. Sẽ là thế, ông chỉ bột phát bật ra những lời ấy nên phải đứng lại. Ông muốn giật tay ra khỏi tay Thắm. Nhưng những ngón tay bấu chặt vào da thịt ông run rẩy. Cô ấy muốn dùng toàn thân níu ông dừng lại. Ánh mắt van lơn, cầu xin. Cô ta muốn thanh minh hay muốn dàn xếp mưu đồ gì đó với ông. Ông sẽ đối mặt để biết rõ sự thật.
- Em xin anh! Nghe em nói đã, anh hiểu sai rồi.
- Thằng Hồng sai cô đến mặc cả với tôi điều gì?
Những hình người như con rối giật dây đều nhất loạt quay về phía ông. Nhưng sau tiếng khóc nấc lên của Thắm, những con rối ấy đồng thanh cất tiếng thở dài rồi quay về vị trí cũ chụm đầu vào nhau. Chuyện đời ấy mà ngày nào cũng có, những con rối nghĩ thế.
- Anh nghĩ sai rồi - Thắm nhắc lại, khảng định: - Anh nghĩ sai về em. Em biết, anh thực sự chưa biết nguyên nhân tại sao. Tại con em. Chính vì vậy mà em đến đây chờ, phải gặp được anh để xin lỗi. Cứ như có linh cảm, thế nào anh cũng ra đây. Em chờ lâu quá khiến nhân viên ở đây hiểu lầm.
Chưa biết chuyện gì tiếp theo nhưng ông cảm thấy Thắm nói chân thành, muốn được chia sẻ.
- Anh xin lỗi! Anh bức xúc quá nên không giữ được bình tĩnh.
- Không, em mới là người có lỗi, gặp phải tình cảnh như anh ai cũng phản ứng thế.
- Anh không hiểu tại sao Hồng lại tráo trở nhanh đến vậy. Anh đã làm điều gì không phải.
- Em nói điều này không biết có phải, anh hay viết nhật ký, em chưa được đọc và chắc chắn cũng chưa ai được đọc phải không. Nhưng em nghĩ, anh chỉ viết những quan sát bên ngoài và cảm nhận của anh thôi, còn con người ta nghĩ gì, mưu đồ được cái vẻ bên ngoài ấy che đậy kín lắm mà anh không hề lật giở ra xem là gì. Cũng đúng thôi, anh sống thật thà và là người sống nội tâm mà nội tâm của anh chỉ muốn hướng tới cái đẹp tròn trĩnh.
- Đây lần đầu anh phải đương đầu với một âm mưu nhằm vào mình.
- Tại con em!
- Thằng Quynh! Anh không hiểu?
- Thằng Quynh muốn nhờ thằng Năng nhà anh học hộ. Con anh từ chối. Anh Hồng nói thẳng với em, thằng Năng đừng tưởng có cái bằng loại giỏi mà kiêu, cho nó không ngóc đầu lên được.
- Ra vậy. Nhưng sao lại có mối quan hệ này?
- Thực lòng em không rõ mối quan hệ giữa thằng Quynh với anh Hồng tới mức độ nào. Em cũng chỉ biết đến thế. Mẹ con em như mặt trăng mặt trời, nó chưa bao giờ nói với em về việc làm và suy nghĩ của nó. Em khổ với nó nhiều lắm.
Thắm cố kìm không để tiếng khóc của mình bật lên thành tếng.
“và con đường ngày xưa lá đổ, giờ không em sỏi đá u buồn, giờ không em hoang vắng phố phường” Tiếng ca sĩ nấc lên từng chặp như tiếng giở khóc, giở than vãn.
Tiếng khóc của người đời âm thầm nuốt vào trong.
Ông không am tường về nghệ thuật trình diễn nhưng nghệ thuật chỉ là thứ nhại lại âm điệu của cuộc sống như ca sĩ kia đang thể hiện ông thấy khó chịu. Ông đã từng khát khao được một lần ngồi tâm sự về quãng đời đã qua, về những nuối tiếc trong tình cảm của mình với Thắm thì nay đã được. Nhưng ở tình cảnh trớ trêu thế này thì có khéo tưởng tượng như những nhà văn chắc cũng chẳng nghĩ ra. Cuộc đời đã chiều nhưng không chiều cho hết. Cuộc đời lại nói, ai muốn toại nguyện thì phải tự tìm lấy chứ đừng để ông giời sắp đặt như tối hôm nay. Đúng là giời sắp đặt, bỗng dưng bước chân dun dủi đưa ông tới quán này. Còn Thắm, làm sao biết được ông sẽ tới đây mà chờ. Nền nhạc hời hợt, tiếng hát khuôn sáo, giả tạo. Nhạc nhẽo thế này thì tắt đi có được không! Nhưng ông không có quyền đòi hỏi việc ấy ở nơi đây. Sự sắp đặt của con người chỉ mang lại những điều ngang trái mà thôi.
Ông nắm tay Thắm, an ủi:
- Anh không biết cuộc sống gia đình em thế nào, chưa hiểu hết tính cách của thằng Quynh. Nó là con em nên có lúc anh cố biện minh rằng, những hành động, cử chỉ không đúng của nó chỉ là nhất thời, chỉ vì nó hết lòng với công việc chung nên bột phát ra vậy. Nhưng rồi ý nghĩ ấy chẳng khác gì vương phải sợi tơ trời, thấy khó chịu, biết đấy mà không gỡ ra được và rồi đến lúc sợi tơ ấy bay đi lúc nào không biết. Ý nghĩ Quynh là người nhỏ nhen trở lại bện chặt trong ý thức của anh. Một vài tuổi nữa, chín chắn hơn nó sẽ thay đổi cách sống.
- Cha mẹ sinh con, trời sinh tính, do chán chường vì mình bất lực trong việc dậy con nên đổ lỗi thế để tìm chút thanh thản mà sống. Từ bé nó đã ngang tàng, chỉ rình có cơ hội là đánh trộm người khác. Em nghĩ, thằng Năng không giúp nên nó trả thù. Mà nó học chưa hết lớp chín sao làm hồ sơ thi đại học không ai phát hiện ra cơ chứ.
- Em có tin vào số phận không?
- Có, em tin. Nhiều lúc em tự hỏi, tại sao em với anh không thành vợ thành chồng và rằng nếu có thành vợ chồng thì cuộc sống gia đình có như bây giờ, những đứa con có ngỗ ngược như thằng Quynh. Tại phận em chỉ được thế.
- Anh chợt có ý nghĩ như thế thôi. Bởi công việc bốc xếp vất vả quá mà đồng lương em thử so sánh với những người ngồi mát ở phòng ban ai hơn ai. Sản phẩm, năng suất của xí nghiệp từ đôi vai người bốc xếp mà ra, ấy vậy giám đốc tuyên bố trước hội nghị người lao động, khủng hoảng kinh tế thế giới cũng như trong nước sẽ tác động không nhỏ tới doanh thu của xí nghiệp, tiền lương của khối lao động trực tiếp chắc chắn giảm nhiều nhưng khối gián tiếp sẽ giữ ổn định. Anh thực sự không biết cách quản lý kinh tế của giám đốc thế nào. Anh trăn trở về một quyết định khác của giám đốc, chắc em cũng biết, muốn viết ra mà mình hèn quá chỉ dám viết trộm, muốn nói nhưng ai sẽ là người nghe, sẽ ủng hộ mình nên không dám nói thẳng. Thôi không nói tới việc ấy nữa. Nói về số phận nhá. Sự chênh lệch về công được hưởng và sức bỏ ra như vậy, ở đời ai không muốn được phần hơn. Ngày xưa anh có được chức danh cán bộ là bằng cơ bắp mình bỏ ra. Ngày nay không thế. Anh muốn thằng Năng bắt nhịp với thời cuộc mà không thể, cái phận sắp đặt cho nó chỉ biết lấy sức để phấn đấu.
- Anh vẫn thế, không biết thổ lộ lòng mình.
- Thì tại số cả mà. Em tìm gặp anh chỉ có việc xin lỗi hộ thằng Quynh thôi à.
- Anh Hồng nói thế, em lo cho anh. Thực lòng, em không muốn thằng Năng thi hộ thằng Quynh. Em vẫn còn lo lắm, sợ họ có âm mưu gì nữa! Mà chức vụ đội phó, ở cơ quan khác quá nhỏ nhoi mà sao ở mình ghê gớm thế, tranh giành, không từ thủ đoạn nào. Ai cũng muốn chạy trốn công việc vất vả phải không anh.
- Anh còn ba năm nữa nghỉ hưu, chẳng lẽ họ đang tâm đày đoạ một ông già xuống bốc xếp. Còn thằng Năng, bốc xếp là đáy cùng rồi còn ấn sâu đến đâu được nữa.
*
* *
“Thế nào là số phận?”
“Chịu!”
“Chủ nghĩa duy tâm khách quan dựa vào thế lực siêu hình để gán cho sự hình thành và phát triển của vật chất. Số phận là do trời sắp đặt.”
“Thế chăng!?”
“Chủ nghĩa duy vật biện chứng thì cho, do sự dậy bảo, rèn rũa mà hình thành tính cách con người, rồi từ tính cách ấy mà trí não điều hành nhận thức xã hội ở cấp độ nào thì con người sẽ hoạt động ở cấp độ ấy.”
“Thế chăng!?”
Bố thằng Quynh cờ bạc “tay to” giờ nó thế cũng phải.
Cả đời mình chưa buông một câu nịnh, chưa một lần gõ cửa nhà xếp. Thằng Năng thế cũng phải.
Thằng Năng được cất nhắc là điều không tưởng. Tại số?
Thằng Quynh học xong tại chức sẽ còn tiến nữa. Nó chẳng chịu yên phận ở chức tổ trưởng. Tại số?
Số ở đâu để tôi tìm.
Thắm nói mình không biết cách thổ lộ lòng mình cũng phải. Muốn lắm. Muốn nói ra khát khao lòng mình. Nhưng sao không nói ra được. Số phận an bài cho mình tính cách thế rồi, nói ra sợ nhiều thứ lắm. Sợ khát khao của mình bị hoà loãng bởi tiếng cười dửng dưng của đối tượng. Nói ra sợ mình vượt quá khuôn phép chuẩn mực của cuộc sống. Nói ra thấy ngượng mồm vì ngần này tuổi còn phải nói những câu khuôn sáo để lấy lòng đối tượng. Nhưng muốn ngoại tình thì không thể không chấp nhận những điều kiện ấy.
Mình đã ngoại tình?
Không! Hôm nay là buổi tối thứ tư ngồi với nhau ở “Café vườn”. Chỉ nói chuyện gia đình, công việc, xã hội, vậy thế có phải đã ngoại tình? Dấm dúi hẹn riêng với nhau vào buổi tối, lại ở quán cà phê đèn mờ, người khác bắt gặp thì mang án ngoại tình là cái chắc. Hồng mà biết thì đây sẽ là một bằng chứng nặng ký để khai hoả một trận sấm sét giáng xuống đầu mình. Có lẽ sẽ không hẹn Thắm nữa. Sợ thật!
Khát khao về thể xác trước đây nay có thêm sự thương cảm. Muốn được gần Thắm nhiều hơn.
Nhạc sến hay nhạc thị trường thể hiện ở quán cà phê là hợp. Số phận sắp đặt cho loại nhạc ấy ở nơi này mới có người nghe, có người đồng cảm. Mới nghe mấy buổi ở “café vườn” thấy quen tai, không còn khó chịu, không thấy ẽo ợt. Thấy đỡ trống khi hai người chưa tìm ra chủ đề để tiếp tục câu chuyện.
Gặp mình với lý do thằng Quynh chỉ là vớ được cái cớ do trời bày đặt. Hình như cô ấy muốn dựa vào kỷ niệm của quá khứ giữa hai người để tìm niềm an ủi riêng cho cuộc sống thực tại thì phải. Lần sau mình sẽ hướng câu chuyện gần tới vần đề này. Thực lòng mình cũng muốn thế. Muốn được một lần thoả mãn. Mình chấp nhận ngoại tình. Nhưng nói thế nào cho phải?
Nhưng, liệu có nên hẹn một lần nữa?
Sợ thật!
*
* *
- Giáo sư Quynh! - Tiếng chào ngoài cửa.
Có giáo sư thật? Chắc gọi đùa. Nhưng có phải Quynh tổ trưởng?
Ông cất cuốn sổ vào tủ. Khoá. Giật mạnh khoá. Kiểm tra lại cho chắc. Những cuốn sổ trong tủ phải tuyệt đối an toàn, để lộ là nguy.
Ông ngó sang phòng chờ của công nhân.
Trong phòng chỉ có thằng Quynh tổ trưởng và thằng Đen. Chúng nó đến sớm thế.
- Chào giáo sư nhá!
Người đi qua nhìn vào phòng, chào.
Người ta chào Quynh thật. Biệt danh mới của Quynh. Lạ!
Cả vẻ ngoài của Quynh cũng lạ. Áo sơ mi trắng tinh, cổ cồn còn chưa hề có nếp nhăn. Quần tuýp si tím than, đường li thẳng đứng. Giầy da đen ánh. Mái tóc chuốt keo láng bóng, chải lật ra sau ốp sát xuống gáy. Chưa lần nào ông thấy Quynh ăn mặc chải chuốt thế này.
Khuôn mặt nó giống Hồng thế. Cũng hai má tóp lại khiến đôi lưỡng quyền nhô cao như hai hòn đá cuội tròn, nhẵn. Cũng đôi môi mỏng, mim mím, ai nhìn vào cũng né tránh vì cảm giác ang ác. Còn gì nữa. Cái trán càng giống, tóp chéo từ ngang mày lên chân tóc. Trán khô.
Bố Quynh là thuỷ thủ, vẫn cập cảng này, ông gặp rồi, không có nét nào giống thế.
Chẳng lẽ Quynh là con Hồng?
Không thế thì sao Hồng lại công khai ủng hộ Quynh như vậy.
Không vậy thì sao Thắm biết được chuyện riêng của ông với Hồng.
Sao ông dễ mủi lòng với cô ấy thế. Cũng may ông chưa để lộ lòng mình, nếu không giờ đây ông đang là trò tung hứng của họ. Ngọn lửa căm tức hãy bùng to lên, thiêu rụi chút tình thương cảm vừa nảy sinh với cô ấy đi. Hãy cháy tàn lụi những hình ảnh quá khứ khiến dục tình trỗi dậy, khiến ông thèm khát.
- Hai thằng làm ca tối mà đi sớm thế? - Tiếng ông Giá.
Đừng để ai biết tâm trạng của mình lúc này. Nỗi nhục đấy.
- Chúng cháu đến xem công việc thế nào rồi đi học.
- Học gì?
- Học tại chức, kinh tế biển.
- Sao chúng tao không biết!
Có lẽ chúng đã cười khẩy vào những câu hỏi của ông Giá.
Thằng Quynh vung vẩy chiếc cặp, nghênh ngang đi. Đen cắm mặt, bước nhanh.
Ông Giá bước vào phòng, kéo ghế ngồi. Thở dài. Mắt chau lại cố giấu bực dọc.
- Ông có được thông báo việc đi học của chúng nó?
- Bực tức chuyện ấy làm gì cho thêm mệt, việc học hành này nọ là chuyện riêng của chúng nó. Xí nghiệp không cử đi thì quản lý sao được, không quyền lợi cho chúng nó như thời bao cấp thì tổ chức sao có quyền đòi hỏi.
- Tôi thấy ông dạo này nhu nhược thế nào ấy. Thằng Năng nhà ông cũng đi học tại chức, ông thừa biết thủ tục thế nào, phải thông báo với phòng tổ chức, thông báo với đội để còn bố trí nhân lực những buổi chúng nó đi học.
Ông cố nén không để một nụ cười mỉa bật ra. Không cười mỉa riêng gì ông Giá mà mỉa mai cho cả ông. Những người như ông và ông Giá là đồ phế thải, họ đang muốn gạt ngay đi cho đẹp xí nghiệp.
- Tôi ra hiện trường đây.
Ông chạy trốn. Nếu ngồi lại sẽ phải nghe những giãi bày của ông Giá. “Giãi bày gì nữa ông bạn già. Từ nay đến xí nghiệp tôi sẽ thờ ơ với tất cả mọi sự vụ, ngoài điều hành công việc trong ca sản xuất bởi đó là cơm áo gạo tiền của gia đình. Cả chuyện với Thắm, quên khẩn trương. Việc đời ấy mà, bực tức gì cho thêm mệt”
Không nghĩ về cô ta nữa.
Không cần biết thằng Quynh đi học thế nào.
Thằng Đen theo học tại chức là có chí đấy. Cũng mừng.
Bóng tối đang dồn tới chật dần mặt sông. Ánh sáng đèn halôgien trên các con tầu bị chút tàn dư của ngày pha loãng như màu nước hến. Những mã hàng đầu ca chao lắc, chưa định hình được vòng quay.
Ai kia như thằng Quynh? Nó bảo đi học sao giờ còn đứng đây? Mắt ông dạo này có vấn đề, vào lúc chiều muộn thế này nhìn nhoè mờ cứ như mọi vật trên thế gian đã bị giát mỏng, ngả nghiêng.
Thằng Quynh thật. Nó mở cặp lấy ra bộ bảo hộ rồi cởi bỏ bộ đồ “giáo sư”, gấp cẩn thận cất vào cặp.
- Xếp “giáo sư” vào cặp ta sẽ lấy “chuyên ra”. Nay “chuyên ra” mai lại “chuyên vào”. Cuộc đời quanh quẩn, quẩn quanh. Đòng đanh đĩ rạc đĩ dài. Phận anh bốc vác đít, đầu ăn ngay.
- Hay! Quynh, gọi số một cuốc lấy tiền chi cho buổi học hôm nay.
Quần chưa kịp cài cúc, Quynh móc túi lấy tiền đánh gọi số.
- Đầu bốc vác không tính toán giỏi được như “giáo sư” Quynh, tao gọi đơn giản cho dễ cộng, “đầu mày, đít tao” ăn ngay.
Thằng Quynh thắng, vo viên hai tờ giấy bạc đút vào túi.
Tại sao giờ này tổ thằng Quynh còn đùa bỡn, bài bạc, chưa vào vị trí sản xuất? Ông muốn tránh mặt thằng Quynh cũng không được. Không lâu nữa đâu, chiếc VHF sẽ xổ vào tai ông những câu hỏi vì sao, ông biết trả lời thế nào. Vì công việc ông không thể không đối mặt với nó.
Ông sẵng giọng hỏi:
- Tại sao giờ này các ông chưa triển khai sản xuất?!
Quynh không nhìn ông, trả lời xấc xược:
- Tôn dài hai mươi năm mét mà dụng cụ sản xuất chỉ có loại làm được mười hai mét. Cố tình làm mà xẩy ra tai nạn ông có chịu không? Hay cũng như các ông đội phó khác, giục công nhân làm xong rồi trốn biệt. Suôn sẻ thì từ trên xuống dưới cùng hưởng, xảy ra chuyện gì ông vô can, tại chúng mày cố tình làm.
Lý lẽ thằng Quynh đưa ra đúng là sự thực vẫn diễn ra hàng ngày ở xí nghiệp, ông không thể bác lại. Khi giao ca, đội phó đi ca trước không hề giao lại tối nay sẽ làm tới loại tôn dài quá khổ này. Anh ta sợ mất thời gian bàn bạc đưa ra phương án giải quyết, mà sẽ còn liên luỵ tới hậu quả không hay nếu xảy ra.
VHF yên lặng. Thế có nghĩa là mọi người biết cả rồi. Tất cả đều chịu cứng thứ lý lẽ Quynh đưa ra. Tất cả cùng im lặng chờ. Chờ ai đó, cũng như mọi lần dám làm liều cho xong việc. Chờ một ý kiến của ai đó nêu ra thì ngay lập tức công việc sẽ được triển khai như thế. Thế là có người chịu trách nhiệm.
Hầm tầu sâu hút, tối âm u như lòng giếng. Những kiện tôn nằm duỗi dài, im lặng. Hơn ba mươi năm làm việc, đây không phải lần đầu tiên ông gặp loại hàng này. Vẫn làm. Kiện tôn bị uốn võng như chiếc dù. Các đầu mỏ móc của công cụ làm hàng bị kéo giằng ưỡn cong lên chỉ chực bật ra. Mỗi lần đưa mã hàng ra khỏi tầu là mỗi lần tim đập loạn lên như muốn nhẩy ra khỏi lồng ngực chạy trốn. Xong tầu, nhìn nhau không nói nhưng cũng hiểu. Liều thế! Không ít lần bật móc cẩu, tôn rơi đập xuống mặt cầu. Rung chuyển như động đất. Bụi mù như bom nổ. Chưa có tai nạn về người và phương tiện. Tại dầy hồng phúc. Lần sau lại liều thế. Biết thế nhưng chưa ai từ chối làm việc bởi chưa có người dám lên tiếng từ chối giống như Quynh. Ông ủng hộ. Ủng hộ bằng cách lặng lẽ nhìn những kiện hàng rồi âm thầm đi về trung tâm điều hành.
“Ủng hộ”. Nghĩ tới hai tiếng ủng hộ khiến ông bật cười. Cười chua chát. Cười ngượng cho bản thân mình. Hơn chục năm giữ chức chủ tịch công đoàn đội ông chỉ biết hai chữ ủng hộ trong tất cả các cuộc họp. Làm như vậy là sai quy tắc an toàn, ảnh hưởng tới tính mạng và quyền lợi của người công nhân. Chức năng của công đoàn là đấy, đã lần nào ông có lời đề đạt với xí nghiệp chưa. Chưa lần nào. Một lời khuyến nghị với lãnh đạo có kế hoạch đầu tư tốt hơn nữa cho kỹ thuật để phục vụ sản xuất hiệu quả và an toàn ông cũng chưa có. Vậy ông ủng hộ ai? Ủng hộ Quynh để đình trệ sản xuất ca tối nay hay ủng hộ chính sách tiết kiệm cho chi phí sản xuất của xí nghiệp thúc công nhân phải làm bằng được.
- Lãnh đạo quyết đi! Chúng tôi muốn kiếm tí năng suất bù cho bữa bia quá đà chiều nay Nói thật, cũng chẳng ai dại gì bán nhà để đền nếu xẩy ra chuyện.
Ủng hộ! Ông ủng hộ ai? Ủng hộ chính sách tiết kiệm chi phí sản xuất của xí nghiệp tức là ủng hộ công nhân kiếm tí năng suất ca tối nay. Ủng hộ Quynh sẽ tạo nên một sức ép buộc xí nghiệp thực hiện đúng quy tắc an toàn. Ủng hộ phía nào có lợi hơn? Ủng hộ xí nghiệp ông sẽ phải chịu “bán nhà đi để đền” nếu xảy ra rủi ro. Mình ông chịu chứ chẳng ai dại gì “bán nhà” cùng ông đâu. Vậy thì, ông đâu có đủ bản lĩnh để miệng phát ra một tiếng ừ và làm một động tác đơn giản là gật đầu. Ủng hộ Quynh thì ngay ngày mai chắc chắn ông sẽ phải giải trình trước đảng uỷ, giám đốc về việc đình trệ sản xuất ca tối nay.
Mọi ngọn đèn đã sáng căng hết mức, cố đẩy bóng tối ra càng xa càng tốt. Bóng đen nặng nề, rập rình mọi nơi, mọi chốn, sẵn sàng đổ ập tới nếu ánh sáng sơ xẩy tắt đi.
Vậy thì ... ? Ông quyết theo chiều nào?
Sao dạo này mọi rắc rối đều liên quan tới Quynh? Nợ? Việc làm của nó là đúng nhưng liệu có mưu đồ nào để chơi khó cho ông? Sau những sự vụ xẩy ra, ông không thể không trở thành con người đa nghi.
Nếu là tay tổ trưởng trước đây, chắc chắn anh ta sẽ liều mình như bao lần khác, bao người khác. Thằng công nhân đầu chầy đít thớt, bắt đền còn khó, lấy đâu ra, mà đuổi việc chắc xí nghiệp chẳng lỡ, đó là động lực khiến người ta làm liều, chạy đua theo năng suất để ra tiền, để giải phóng tầu đúng thời hạn. Còn những người có tí “tóc” để người ta túm như ông mới biết sợ. Sợ bị kỷ luật xuống làm công nhân, sợ mình không đủ bản lĩnh để đương đầu với các hình thức bắt vạ.
Động lực thì cũng phải có bàn đạp xuất phát. Đến giờ nghĩ lại ông vẫn còn cay cú lắm nhưng liệu lần ấy làm đúng chức năng chủ tịch công đoàn ông sẽ ra sao.
Hàng mười tấn, công nhân đội một làm bằng cáp chịu tải năm tấn. An toàn viên dừng không cho làm. Đội phó đội một to tiếng: “Cáp mười tấn chỉ còn mấy sợi xoăn như lông dái làm bao giờ mới xong. Hai tiếng nữa đến giờ tầu chạy rồi, không xong ông có chịu trách nhiệm không!” “Thế ai chịu trách nhiệm về an toàn! Nếu ông cố tình làm thì ký vào sổ đây.” Cuốn sổ bị giằng khỏi tay an toàn viên, rồi bay xuống vũng nước. Đang trong tháng phát động “AN TOÀN VỆ SINH LAO ĐỘNG VÀ PHÒNG CHỐNG CHÁY NỔ TOÀN QUỐC”. Ông là người chứng kiến toàn bộ sự việc.
“Hết ca ra nhà hàng Viên Mãn nhá!” “Giải quyết việc ném sổ xuống nước hôm qua hả? Tôi thì có liên quan gì.” “Ông là người chứng kiến” “Thế phải mời cả mấy tổ công nhân nữa cơ à!” “Không cần. Thằng công nhân nói ai nghe, chỉ cần tổ trưởng ngồi cùng là được.”
Không cần nhà hàng sang trọng, cốt ấm tình đồng nghiệp, thế là đủ tiêu chí cho bữa bia hàn gắn đoàn kết nội bộ. Giám đốc giữ vai trưởng ban hoà giải. Phòng VIP cho kín đáo. Bia hơi cho mát. Cả bom cho đỡ mất công phục vụ. Thức ăn cứ hải sản tươi mới cho dễ tiêu. Gọi theo sở thích. Suốt bữa, không một lời nhắc tới nguyên nhân tại sao có bữa bia này. Làm với nhau mấy chục năm, chỉ cần gãi đầu về bên nào thì ý sẽ ra sao, hiểu cả. Xong bữa, đội phó đội một đi ca hôm ấy vuốt tóc mai ra dấu. Tổ trưởng đi cùng lập tức đứng dậy đi ra ngoài. Anh ta đi theo để thanh toán cho bữa bia tẩy rửa tội đồ này chứ đâu phải là đối tượng cần bịt mồm. Không thành thạo việc “đời” này nhưng ông cũng có thể nhận ra bởi khi trở lại phòng thì chiếc ví còn chưa nhét hết vào trong túi quần của tay tổ trưởng. Tất cả đứng dậy lẳng lặng ra về không một câu chào, không có cái bắt tay đồng thuận. Không biết có ai ra dấu hiệu gì không mà khi ông lấy được xe ra khỏi cổng không còn một ai. Họ lặn nhanh như cá gặp bóng. Đi đâu ông biết rồi. Họ vẫn nói, nhìn cái bản mặt nghiêm nghị của ông điếm không dám cởi quần.
Hôm nay ông cũng sẽ im lặng? Chờ?
Thằng Quynh không cho ông im lặng. Nó nói thách thức:
- Lãnh đạo quyết đi. Để công nhân chờ thế này ai trả tiền.
Nó nói thế coi như đã ngửa bài, quyết đưa ông vào cuộc đấu. Không cho công nhân làm ông sẽ thua. Ngày mai phải giải trình thế nào cho hợp lẽ. Không an toàn ư? Tại sao từ trước tới nay, nhiều lần chính ca ông vẫn cho làm được. Bằng chứng có đủ trong sổ giao ca, dù có bia hay rượu tây cũng không tẩy rửa hết được nét mực. Cho công nhân làm ông cũng sẽ thua. Nhìn ánh mắt độc địa thế kia thì nó dám lắm. Một cái lắc của cần trục, các đầu mỏ móc sẽ bật tung và không biết hậu quả tới đâu. Ông là người quyết thì ông sẽ là người chịu hậu quả.
Bóng tối khe khẽ đậu xuống dưới chân ông.
- Vẫn chưa làm à, các bác?
Không ai trả lời câu hỏi của Đen.
Sự im lặng hoài nghi. Chẳng lẽ mọi người cũng cảm nhận được bão tố đang đổ xuống đầu ông.
Quynh hỏi Đen:
- Không học à?
- Thầy giáo uống rượu say quá, cho cả lớp về.
- Điểm danh chưa?
- Rồi.
- Đóng tiền bài kiểm tra chưa?
- Rồi. Sao tổ chưa làm à?
- Mày nhìn thì biết. Tôn dài thế kia, không ai dám quyết.
- Đơn giản thôi mà, em xem rồi.
- Xem cái gì, mày đã làm lần nào chưa mà mạnh mồm.
- Nhìn thấy tổ khác làm rồi. Nguy hiểm thế mà không ai biết sợ là gì. Tôn dài hai mươi năm mét mà bộ cẩu của mình hai sợi cáp chưa đến chục mét, góc xiên lớn hơn chín mươi độ thì sao không bị kéo căng, không bật tung móc cẩu, không rơi hàng. Liều thế mà chưa xảy chuyện gì. Bây giờ nối dài cáp ra, góc xiên sao cho nhỏ hơn sáu mươi độ làm vô tư, có va quyệt cũng không thể rơi được.
Bóng tối vỡ vụn.
Cánh quạt chiếc máy đo hướng gió trên nóc ca bin tầu quay tít mà hơi mát đâu không thấy thổi tới chỗ ông. Mồ hôi chảy thành dòng thõng thượt từ chân tóc xuống cổ. Áo ông ướt đẫm đìa.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét